Geometrie

Dat de Netflix-serie The Queen's Gambit een visueel meesterwerk is, heb ik al eerder op deze blog vermeld maar ook de dialogen zijn vaak intrigerend. In het bijzonder de passage in episode 4 "Middle game" met de zeer jonge Russische grootmeester Giorgi Giev, maakte achteraf de tongen los. Op reddit ontstonden al heel snel discussies over wat er precies bedoeld werd zoals hier : i still don't fully understand beths interactions.

Netflix: The Queen's Gambit 

Dit is geen filmblog dus ik zal hier geen fragmenten ontleden maar 1 vraag die Beth stelt aan Giorgi, wil ik niet zomaar laten voorbijgaan. "Wat ga je doen als je wereldkampioen bent geworden?" Het is de grote vraag van de serie zoals ook de Canadese auteur en life-coach Patrick Mathieu opmerkte op zijn blog want de vraag kan natuurlijk veel ruimer worden geïnterpreteerd dan enkel wereldkampioen worden. Het is een vraag die eigenlijk aan ieder van ons wordt gesteld. We hebben allemaal dromen of doelen die we nastreven maar wat gaan we doen als we eenmaal die verwezenlijkt hebben.

Als ik rondom mezelf kijk en dan spreek ik niet alleen over het schaken dan merk ik op dat velen net als Giorgi geen antwoord hebben op de vraag. Men werkt soms heel hard om iets te bereiken maar wanneer men het uiteindelijk bereikt heeft dan voelt men zich totaal verloren. Dit is ook hoe de Schotse grootmeester Jonathan Rowson zijn complete terugtrekking uit het schaken beschrijft in zijn laatste boek The moves That Matter gepubliceerd eind 2019.

Als kind had Jonathan het ultieme doel om 2600 elo te behalen. Uiteindelijk werd het 2599 en virtueel even boven de 2600 geweest dus je kunt wel stellen dat hij het gehaald heeft. Die piek bereikte hij in 2007 op 30 jarige leeftijd. Aanvankelijk weet je niet onmiddellijk dat je je piek behaald hebt maar naarmate de jaren verstrijken wordt het steeds duidelijker dat je niet meer verder op de ladder kunt opklimmen. Jonathan schrijft ook in zijn laatste boek dat spelers zoals Anand en Kramnik gewoon van een totaal andere klasse zijn die hij ondanks alle inspanningen nooit zou kunnen evenaren.

Daarna ging het licht langzaam uit voor Jonathan. Het grote levensdoel was bereikt en nog iets groters nastreven in het schaken was onmogelijk geworden. Steeds vaker stelde Jonathan zich de vraag waarom hij nog zat te schaken. De schaakpauzes werden steeds langer en langer. Op een dag bleek dat Jonathan al een paar jaar gestopt was met schaken. Schaken werd alleen nog bekeken als een enorme verspilling van tijd en energie.

Het is een droevig verhaal maar eentje dat heel vaak terugkomt. In zijn boek schrijft Jonathan ook dat de Deense sterke grootmeester Peter Heine Nielsen (secondant van Magnus Carlsen) niet verwonderd was toen Jonathan recent hem vertelde dat hij niet meer bezig was met het schaken. Peter antwoordde heel droogjes dat hij Jonathan nooit als een echte schaker had beschouwd. Ik vermoed dat dit geen prettige opmerking moet zijn geweest maar Jonathan kon het wel plaatsen. Peter had gelijk dat Jonathan nooit zo passioneel van het schaken heeft gehouden zoals hij. Alles draaide voor Jonathan om punten scoren en prijzen winnen maar de echte schoonheid van het schaken werd veel te weinig gewaardeerd.

Met deze opnieuw lange intro komen we langzaam naar de kern van dit artikel. Er is niets mis met het zetten van doelen en dromen na te streven maar hierbij mogen we nooit vergeten te genieten tijdens het proces. Schaken is hard werken maar neem tezelfdertijd ook de tijd om even stil te staan bij alle verrassingen die je onderweg ontmoet. Zelfs in de meest saaie taken zit vaak schoonheid verscholen en dat ondervond ik laatst nogmaals bij het studeren van openingen. Ja openingen studeren kan fun zijn en dat staat natuurlijk haaks op de steeds grotere roep om te kiezen voor Fischer Random of andere vormen van het schaken waarbij openingen over boord worden gegooid.

Met de woorden van Peter noem ik die schakers geen echte schakers. Ik durf zelfs te stellen dat openingen misschien wel de meest interessante fase is van een partij. Het is de fase van een partij die geschiedkundig veruit het rijkst is. Het is ook de fase waar geometrie/ patronen meer dan ooit een rol spelen omwille van het feit dat er nog niet veel zetten zijn gespeeld. Ik kan nog begrijpen dan velen geschiedenis weinigen kan bekoren maar is geometrie/ patronen niet het kloppend hart van het schaken. De openingen afschaffen lijkt mij dan ook het kind met het badwater weggooien.

Recent heb ik mijn werkmethode om openingen te studeren ook weer een tikkeltje aangepast. Meestal hield ik het op bekijken wat de computer mij voorschotelde of wat er in de databases stond met een opening. Dat is op zich al een flinke berg materiaal maar het blijft voornamelijk uitvoerend werk zonder dat je er veel moet bij nadenken. Echter door het vele online schaak ben ik ook een nieuwe kant van openingen beginnen onderzoeken. Ik ontdekte dat heel veel spelers online spelen in vaste schema's waarmee ik bedoel dat ze heel vaak voor dezelfde type opstellingen kiezen dus zonder veel rekening te houden met wat exact de tegenstander doet. Dit levert vaak veel tijdswinst op en bovendien kennen ze hierdoor ook heel goed de geometrische motieven van de stelling.

Anderzijds weet ik ook dat elke kleine verandering in een stelling niet zomaar kan worden weggezet als iets onbelangrijk. Dit nieuw aspect introduceerde ik dan ook in mijn openingsstudie. Ik begon actief op zoek te gaan naar stellingen met grote geometrische overeenkomsten om te bepalen in hoeverre ze al dan niet toch verschillend waren en dat leverde al heel snel enkele opmerkelijke resultaten op. Ik begin met de Scheveningen die aan bod kwam in mijn vorig artikel. Wel nadat ik had vastgesteld hoe sterk het verrassende 9...e5 was in die grote opening, ging ik ook andere gelijkaardige stellingen controleren of het daar ook speelbaar was. Het duurde niet lang dat ik weer prijs had in een andere grote lijn van de Scheveningen en opnieuw nooit eerder gespeeld in een meesterpartij.

Bovenstaande partij kon ik downloaden van lichess en opnieuw betreft het een speler waarvan de account kort daarna gesloten werd wegens valsspelen: Tja ik blijf herhalen dat online schaken onmogelijk standaard schaken kan vervangen. E5 is ook dus hier opnieuw de eerste keuze van de computer.

Dit voorbeeld is dus evenmin een goed voorbeeld van zelfstandig zoeken naar geometrische overeenkomsten in de opening. Mijn 2de type stelling daarentegen is wel een modelvoorbeeld. Ik begin met eerst de ontdekking van het patroon dankzij een analyse in een kleine zijvariant van de Caro-Kann die mij al enkele decennia op mijn zenuwen werkte maar ik nooit de tijd had voor genomen om eens serieus te bekijken. De sterkste programma's verrasten mij met een briljant pionoffer om zwart onder druk te zetten.

Daarna vroeg ik mij af of dit pionoffer misschien niet speelbaar zou zijn in de grote momenteel erg populaire lijn zonder de extra zetten a3 en b5. Deze keer kreeg het pionoffer met Ld3 niet de voorkeur van de computer. Dat verwonderde mij niet anders werd het zeker regelmatig gespeeld. Echter wel was ik blij om te zien dat er evenmin een weerlegging bestond. Het was speelbaar en bovendien aartsgevaarlijk om tegen te krijgen. Ondertussen heb ik het al 20 keer in de laatste 2 maanden online getest. Jawel 20 keer !! dus we spreken hier over een enorm populaire variant. Ik scoorde 14,5/20 en TPR 2500 dus heel netjes. Opmerkelijk slechts 1 keer werd de pion aangenomen.

Ik vermoed dat dit soort geometrische ontdekkingen veel vaker te vinden zijn. Het brengt in elk geval leven in de brouwerij en maakt openingen studeren plots een stuk aantrekkelijker. Elke ontdekking is natuurlijk niet altijd geschikt om in een standaardpartij te spelen maar als ik zie wat men vandaag durft allemaal te spelen dan denk ik dat er heel veel mogelijk is.

Brabo

Revolutie in het millennium deel 3

Naast het reilen en zeilen van de Belgische online schaakclub ben ik ook nog steeds bezig met mini-analyse-projecten. Het zijn analyses van openingen die ik zorgvuldig geselecteerd heb uit blitzpartijtjes die ik in de voorbije 2 jaren gespeeld heb. In minder dan 3 maanden tijd staat de teller ondertussen reeds op 22. Ik vind het ongelooflijk interessant. In de eerste plaats omdat nu ook openingen aan bod komen die ik anders wellicht nooit zou bekijken daar de kans zeer klein is dat ze in een standaardpartij worden gespeeld. Zo ontdek ik vaak dat ik die "kleine" openingen al vele jaren (dus meestal online) verkeerd speel en bijgevolg serieus onderschat heb.

Grote openingen of hoofdlijnen staan natuurlijk ook op het menu. In eerste instantie probeer ik daarbij de kritieke varianten te ontrafelen. Niet zelden verbeter ik hierbij de analyses in mijn schaakboeken of van chesspub. Echter minstens even belangrijk bij dit onderzoek vind ik het ontdekken van alternatieve varianten die speelbaar zijn. Hierbij kijk ik al uit naar het schaken na corona dus als we terug standaardschaken op een bord. Dan is het heel praktisch om een repertoire te hebben waarbij je kunt kiezen uit verscheidene goed speelbare alternatieven. Dit maakt voorbereiden voor mijn tegenstanders een pak lastiger (meer dan ooit zal ik daar best mee rekening houden nu we met zijn allen erg veel informatie over ons repertoire online vrijgeven) en daarnaast creëert het ook meer flexibiliteit in de eigen spelstrategie.

Tenslotte is het bestuderen van die kritieke hoofdlijnen ook altijd bang afwachten of er geen zwakte in het repertoire wordt blootgelegd. Het laatste dat je wilt is ontdekken dat je een opening over boord moet gooien waarmee je al tonnen ervaring hebt opgebouwd en je in het verleden een karrevracht aan punten hebt verdiend. Ik weet dat sommige spelers hun ogen sluiten als ze zoiets pijnlijk ontdekken maar ik denk niet dat je jezelf hiermee een gunst doet. Ja het is best mogelijk dat je nog heel veel tegenstanders zult verschalken omdat ze de zwakte van de opening niet kennen maar dit betekent ook dat je een bepaald plafond nooit zult kunnen doorbreken. Een sterke speler (meester) heeft een neus om de zwaktes in een repertoire te vinden en met de huidige schaakprogramma's is het een koud kunstje om dit maximaal uit te buiten.

Jawel 1 keer was het inderdaad prijs in een van mijn mini-projecten. Een opening die al 20 jaar een vast deel is van mijn repertoire staat ter discussie nadat ik geen goed antwoord kon vinden op een concept gespeeld in een van mijn online blitzpartijen.

Ik heb deze opening met wit nog begin vorig jaar met succes gespeeld in Cappelle La Grande en in 2004 scoorde ik ermee mijn allereerste overwinning in een standaardpartij op een grootmeester. Dus ik heb veel mooie herinneringen aan die opening. Anderzijds als iedereen dit nieuwe concept begint te spelen dan moet ik geen tekening maken dat er nog weinig leuks met die opening te beleven valt. Echter tezelfdertijd is er net daar iets heel vreemds aan de hand. Deze opening werd reeds gespeeld in meer dan 1000 meesterpartijen (+2300 elo). Een hele resem oud-wereldkampioenen: Alexander Aljechin, Mikhail Tal, Tigran Petrosian, Boris Spassky, Anatoly Karpov, Garry Kasparov en Viswanathan Anand hebben met zwart die opening minstens 1 keer gespeeld in hun carrière maar niemand heeft ooit dit concept gespeeld.

Dus in een blitzpartijtje speelde iemand niet alleen een nieuw concept maar zette die speler ook nog eens 100 jaar openingstheorie op de helling opgebouwd o.a. door minstens 7 wereldkampioenen. Toeval of is er meer aan de hand? Wel mijn ervaring leert mij dat toeval in zulke situaties heel onwaarschijnlijk is en daarmee komen we dan eindelijk bij de kern van dit artikel. Wat ik al vreesde op voorhand, werd waarheid toen ik het profiel ging checken van mijn tegenstander.

De account van mijn tegenstander werd dus geblokkeerd wegens het schenden van de service-voorwaarden en dat betekent bijna altijd dat de persoon een computer gebruikt heeft tijdens het spelen van zijn partijen.

Het is een serieus probleem online en uiteraard is het een wederkerend punt op de agenda van de Belgische online schaakclub. Echter ik denk niet dat er een goede oplossing voor bestaat. Het is kiezen tussen draconische maatregelen om valsspelers te bemoeilijken maar die voor de meesten het online schaken niet meer aantrekkelijk maken of accepteren dat er valsspelers zijn. Ik kies voor het laatste met als gevolg dat we best aan online schaken nooit titels of prijzen koppelen.

Ik wijk af want ik moet nog uitleggen waar de link naar de titel is van dit artikel. Wel ik vermoed dat jullie niet zullen verrast zijn als ik vertel dat het concept met e5 de eerste keuze is van onze huidige topprogramma's zoals Stockfish en Leela. In deel 1 schreef ik over hoe de computers voor een revolutie zorgden in de openingen door alternatieven te tonen in platgetreden paden waar een mens nooit had durven aan denken. In deel 2 schreef ik hoe de nieuwe neurale netwerken ervoor gezorgd hebben dat we koningsveiligheid recent helemaal anders zijn gaan evalueren en er dus meer dan 100 jaar onbetwiste schaakkennis op zijn kop werd gezet. In dit 3de deel toon ik aan dat de huidige programma's er nu ook in slagen om grote openingen compleet te herzien. Dus meer dan ooit blijkt dat we nog steeds heel weinig afweten van het schaken ondanks bibliotheken vol openingsboeken.

Sommigen zullen wellicht denken dat ik overdrijf met mijn beoordeling van het e5 concept maar dan verwijs ik die non-believers fijntjes naar enkele quotes op chesspublishing.com van de Israelische grootmeester Michael Roiz: "I have to admit, that it looks really good so far" en "Undoubtely, ...e5!? should also be tested in human games."

Opnieuw niet verwonderlijk werd het concept wel ondertussen al getest in correspondentieschaak want bij iccf worden computers toegelaten. In dit niche van extreem hoge kwaliteit van schaakpartijen zien we trouwens dat het concept heel goed stand houdt. Op het allerhoogste niveau houdt zwart keurig remise en tegen iets minder goden wordt de laatste jaren zelfs een plusscore behaald.

Misschien als ik dit verhaal niet had gedeeld, had ik de opening langer op mijn repertoire kunnen houden. Anderzijds elke meester beschikt vandaag over zeer sterke schaakprogramma's dus vroeg of laat zou ik er toch op botsen in een standaardpartij. Dan spendeer ik liever toch mijn tijd aan partijen met openingen die relevanter zijn voor mijn ontwikkeling. Uiteindelijk is dit verleggen van je horizonten ook ideaal om de schaakhonger niet te laten verdwijnen.

Brabo

De Belgische online schaakclub deel 2

De Belgische online schaakclub heeft een vliegende start genomen. De lichess-pagina Belgisch vriendenteam heeft binnen een week meer dan 150 leden verzameld. Meerdere wekelijkse activiteiten zijn opgestart en er is zelfs een eigen facebook-pagina gecreëerd : belgianonlinechessclub terwijl ik zelf geen facebook-account heb. Ik had een sterk vermoeden vooraf dat er nood was om het online schaken in België te coördineren maar dit succes overtreft ook ruimschoots mijn verwachtingen. Blijkbaar zaten veel schakers te wachten op iemand die de eerste voorzet wou geven en enkelen waren zelfs onmiddellijk enthousiast om mee te helpen.

Dat is trouwens nog steeds hoe ik mijn rol in dit verhaal zie. Het project heb ik opgestart omdat ik niet langer wou staan kijken aan de zijlijn. Als vandaag schakers mij vertellen dat ze het beter kunnen dan ben ik onmiddellijk bereid een stap opzij te doen. Dit is voorlopig nog niet gebeurd maar ik vertel het hier omdat misschien iemand aarzelt om het mij te vragen. Uiteindelijk is mijn enige wens om online iets uit te bouwen voor alle Belgische schakers en het maakt mij volstrekt niets uit wie er aan het roer staat. Ik heb nog deze blog, tal van mini-analyse-projecten, zelf online schaken ... dus vervelen zal ik mij zeker niet doen.

In elk geval momenteel gaan de ontwikkelingen zo snel in de Belgische online schaakclub dat ik zeker nog niet kan zeggen dat alles al vanzelf loopt. Vooreerst is er de website die we vandaag als portaal gebruiken. Een site vind ik voorlopig de beste manier om statische informatie te delen die frequent wordt opgevraagd. Hiermee vermijd je enerzijds dat dit soort informatie bedolven wordt onder nieuwe posts. Anderzijds laat het je ook toe om die beter te structuren. M.a.w. het is de bedoeling dat (nieuwe) schakers heel snel antwoorden op hun (soms vele) vragen kunnen vinden op de site en dat is noodzakelijk want de gemiddelde surfer heeft heel weinig geduld. Een zeer eenvoudig menu op de homepagina in het Frans/ Nederlands leek mij daarom geen slechte keuze.

Bovenaan de lijst staat lid worden. Eigenlijk had ik liever gehad dat er geen lidmaatschap nodig zou zijn want elke drempel om online te schaken, vind ik er 1 te veel maar hier zie ik het als een noodzakelijk kwaad. Zonder de spelers te verzamelen op 1 plaats, wordt het heel lastig om te communiceren over activiteiten. Daarnaast eisen bepaalde type van tornooien ook lidmaatschap en die niet organiseren of aan deelnemen vind ik te jammer. Tenslotte is het ook een kwestie van zichtbaarheid geven aan dit project. Onzichtbare deelnemers trekken weinig of geen volk aan. Om succes te creëren, is het ook noodzakelijk om potentiele deelnemers te overtuigen dat ze iets leuks gaan missen. Dat lukt in de eerste plaats door duidelijk vooraf aan te geven welke deelnemers zich al hebben ingeschreven. Net daarom heb ik mij voorgenomen om aan zoveel mogelijk initiatieven deel te nemen en dit ook vooraf goed kenbaar te maken (mijn lichess-profiel hiervoor is mvha).

Uiteraard nog voor iemand lid wordt, zal men eerst graag meer details willen weten over het soort activiteiten die georganiseerd worden. Als het enkel blijft bij de site die sowieso open voor het publiek is dan lijkt het weinig zinvol om lid te worden. Bovendien vertelt de site dat leden verbinden met elkaar een belangrijke doelstelling is dus hoe gaat dit in zijn werk? Wel ik moet toegeven dat ik de laatste week heel veel steun hiervoor heb gekregen. Enkele leden heb ik prompt teamleider gemaakt zodat ik geen knelpunt word van hun enthousiasme. Het aanbod groeit snel maar hieronder is wat we al hebben.

• De zondagse battles. Wij nemen voorlopig met 1 ploeg deel aan de Beneliga in 1ste afdeling. De Beneliga is een interclubcompetitie tussen Belgische en Nederlandse ploegen online op lichess. Meer details hierover op een eerder artikel van deze blog.
• Op dinsdagavonden houden we een schaakbarak. Iets voor 20u komen we samen in ons virtueel schaakhuis. Tussen 20u-21u bespreken we dan nieuwe initiatieven, bekijken we partijen van elkaar of delen we nieuws.
• Op maandagavonden om 20u organiseren we interactieve sessies over een schaakthema. Welk thema het wordt, zal op voorhand worden aangekondigd.
• Op zaterdagochtends tussen 10-12u organiseren we ons wekelijks individueel rapidtornooi.
• Op vrijdagavonds tussen 20u30-22u30 organiseren we ons wekelijks individueel blitztornooi.

Afzeggingen/ verplaatsingen worden op voorhand aangekondigd op de teamsite of facebook dus hou die best in de gaten voor de planning. We proberen natuurlijk last minute aanpassingen te vermijden.

De volgende optie in het menu is leren schaken. We willen met de online schaakclub heel veel spelers aantrekken die hun eerste stapjes zetten dus leek het mij absoluut noodzakelijk om daar extra aandacht aan te schenken. Echter tezelfdertijd wil ik ook onmiddellijk eerlijk zijn. We hebben vandaag noch het budget noch de vrijwilligers om massaal veel nieuwe spelers op te leiden. Dus meer dan een doorgeefluik kunnen we voorlopig niet zijn. Hierbij steunen we op 3 pijlers:

• Zelfstudie waarbij we in de eerste plaats  de stappenmethode promoten maar ook alternatieven meegeven (online sites, aankopen van schaakmateriaal in schaakwinkels)
• Verwijzen naar de enkele schaakclubs die vandaag online lessen aanbieden
• Verwijzen naar coaches in België waar je individueel les tegen betaling kunt krijgen

Het spreekt voor zich dat aankopen van schaakmateriaal en coaches ook heel nuttig kunnen zijn voor de gevorderde schaker. Ik vermoed dat de meeste ervaren schakers al goede adressen hiervoor kennen maar het is niet slecht om die op 1 plaats te verzamelen. Ik heb zelf een bookmark geplaatst naar de site om het mezelf makkelijker te maken.

De volgende optie "online schaken" lijkt misschien minder relevant omdat we toch enkel op lichess zullen spelen maar vond ik zelf toch belangrijk genoeg om er een pagina aan te wijden. Een doelstelling van de site/club is online schaken te promoten en dus zijn we al blij dat schakers ergens online willen schaken. Bovendien lichess gebruiken we als platform omdat het mijn voorkeur krijgt maar we zijn niet verplicht om daarvoor te kiezen. De online wereld verandert voortdurend dus als er iets duidelijk beter bestaat dan lichess dan moeten we dat zeker in overweging nemen.

Schaakclubs is het volgende onderwerp en voor mij persoonlijk een heel belangrijke want ik heb flink wat tijd gestoken in het aanmaken van de pagina's.  Weliswaar promoten we in de eerste plaats met de site het online schaken maar ik zal zeker niet ontkennen dat het nooit standaard bordschaken voor mij kan vervangen. Het ene hoeft het andere ook niet uit te sluiten. Integendeel online schaken kan een belangrijke opstap zijn naar het bordschaken. De site zie ik dan ook niet als een concurrent voor de bestaande schaakclubs maar eerder als een motor zodat traditionele schaakclubs ook een graantje kunnen meepikken van het online-succes gecreëerd door de Netflix-serie The Queen's Gambit.

Gemakshalve had ik kunnen verwijzen naar de site van KBSB maar dan wist ik op voorhand dat ik bepaalde belangrijke aspecten zou missen. Vooreerst somt de KBSB enkel de clubs op die bij hen zijn aangesloten maar er bestaan ook andere clubs die interessant zijn. Zo zette onze Belgische hoop Daniel Dardha een aantal jaren geleden nog zijn eerste stappen in schaakkringdeurne-zuid, een club die woensdagnamiddag zijn activiteiten organiseert (dus ideaal voor de schoolgaande jeugd) en die niet aangesloten is bij de KBSB. Dit soort kleinere clubs kunnen dus ook een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van een schaker. Ken je nog zulke clubs open voor iedereen dan laat het mij weten zodat ik de pagina kan verder vervolledigen.

Daarnaast stellen nieuwe spelers maar ook spelers die verhuizen ook vaak vragen over welke schaakclub bij hen het best past. Behalve locatie en speeldagen is de informatie meestal heel beperkt over de schaakclubs waardoor ik meer dan eens zie spelers veranderen van schaakclub na enkele jaren omdat ze niet tevreden zijn. Net daarom heb ik getracht iets meer informatie op de site te zetten over wat een schaakclub doet. Oorspronkelijk wou ik een score geven maar dan besefte ik dat dit niet het beste idee was. Ik wil geen onnodige spanningen creëren tussen clubs en bovendien zoekt niet iedereen hetzelfde in een club. Desalniettemin geef ik wel toe dat ik soms een beetje moest gokken dus wees niet te streng.

• Sociaal: Als dit voor jou belangrijk is dat zal je het meestal toch eerder vinden in de kleinere clubs en niet in de mastodonten van meer dan 100 spelers. Dit wil niet zeggen dat het niet kan zeker in de rol van bestuurslid maar het is toch minder. Daarnaast is een clubkampioenschap meestal een heel goed bindweefsel tussen de leden. Dit is normaal een competitie over vele weken (sommigen zelfs echte marathons van 18 weken) waaraan een grote groep schakers deelneemt. Na de partijen blijft telkens veel tijd over om te socializen. Ik herinner mij in het decennium voordat ik trouwde dat ik speciaal afkwam voor de apres-schaak van de torrewachters dus toen ik er al lang geen competities meer meespeelde. Een schaaknamiddag liep al snel uit in een avondje tafelen in de lokale Griek of Italiaan met daarna soms nog een nachtelijke pokerwedstrijd.
• Jeugd: Het aanbieden van jeugdlessen lijkt een must maar ik weet uit ervaring dat niet elke volwassene zit te wachten om te spelen tegen de jeugd. Sommigen vinden het net een plus dat hun club geen jeugdleden heeft omdat jeugd erg luidruchtig kan zijn. Ik heb zelf 2 kinderen dus ik ga ook niet vertellen wat een club moet doen. Ik weet wel dat je als club zonder jeugd op lange termijn moeilijk kunt overleven. Omdat ook bij jeugdlessen nog heel veel varieteit bestaat, heb ik ook geprobeerd een onderscheid te maken tussen onder en boven de 1500 elo. Ik vermoed dat sommige clubs extra inspanningen zouden doen als een +1500 elo zich aanbiedt maar ik heb enkel willen rekening houden met de huidige situatie omdat tussen wens en werkelijkheid vaak nog een groot gat gaapt.
• Competitief: Een probleem die zich vaak stelt wanneer men opklimt op de eloladder is dat er onvoldoende uitdagingen zijn. Hierdoor is het ook belangrijk om te kijken welke clubs extra uitdagingen kunnen aanbieden. Hierbij spelen een aantal factoren een belangrijke rol: grootte van de club (hoe groter, hoe groter de tegenstand), interclub (het spelen tegen andere clubs biedt altijd extra uitdagingen), titelspelers (sterkere spelers zorgen voor extra kansen zowel om te leren als te spelen in sterkere competities).
• Informeren: Een goede website en een goed clubblad zijn grote inspanningen die ook een belangrijke meerwaarde voor de club betekenen. Dit is vrijwilligerswerk dus niet evident zeker in tijden waar mensen steeds minder tijd hebben. Ik heb geen onderscheid gemaakt in kwaliteit alhoewel ik besef dat daar ook heel veel variatie in bestaat.

Winkels heb ik als aparte keuze toegevoegd want vroeg of laat zal iedere schaker wel enkele adressen willen weten waar je iets kunt aankopen. Ik promoot vooral de lokale markt maar ik voeg hierbij onmiddellijk aan toe dat ik niets hierop verdien. Dus financieel maakt het voor mij niets uit wie je uiteindelijk kiest. De pagina is gewoon om de zoektocht makkelijker te maken.

Nieuws over het schaken kunnen lezen zowel lokaal als internationaal is erg belangrijk om de interesse in het schaken levend te houden. Zoals eerder gezegd is dit een statische site. Ik zal op deze site enkel verwijzen naar nieuws en dus zelf geen updates maken. We missen natuurlijk nog altijd schaakfabriek. Het blijft dus een beetje zoeken zeker betreffende lokaal nieuws. Ik beloof wel dat we onze best zullen doen om meer te delen via de teampagina op lichess en onze facebook.

Als laatste is er een contact-pagina. Er staan zonder twijfel fouten op de site dus aarzel niet om mij daarop te wijzen. Ik zoek ook steeds naar medewerkers want dan is meer mogelijk. We hebben nog veel ideeën en plannen dus hoogstwaarschijnlijk zal de site meerdere updates krijgen in de volgende weken. Alleen al met de vertaling naar het Frans ben ik al eventjes zoet alhoewel ik daarvoor nu gelukkig al goed google-translate kan gebruiken. In vergelijking met 15 jaar terug, merk ik op dat de kwaliteit er drastisch verbeterd is.

Brabo

De Belgische online schaakclub

Al jaren breken we ons hoofd over hoe we schaken populair kunnen maken. Daar hebben we nu eindelijk een antwoord op. Eerst moet je een platform creëren waar je wereldwijd iedereen mee kunt bereiken. Dan zorg je met leuke series en films dat er massaal op geabonneerd wordt. Vervolgens maak je een serie met heel sterke visuele effecten die het grote publiek omverblaast en tenslotte overgiet je alles met een dikke saus die gemaakt is van zorgvuldig gekozen schaakactiviteiten. Kortom de netflix-serie The Queen's Gambit is een compleet onverwacht godsgeschenk voor het schaken.

Er is al heel veel geschreven over de serie dus ik probeer herhalingen te vermijden maar ik heb heel weinig teruggevonden over de rol van het publiek in de serie. De fans zijn alom vertegenwoordigd in de serie en worden steeds groter in schare naarmate Beth's successen op het bord groter worden. Vooral in de laatste episode zien we dat haar populariteit exponentieel groeit tijdens het toptornooi in Moskou en er proporties aanneemt zoals bij echte sportvedetten of rocksterren. Ik vind het dan ook vreemd dat ik daar nauwelijks of geen opmerkingen over gelezen heb. Ik speel al meerdere decennia schaak en heb zoiets nooit in het echt gezien. Integendeel ik kan het aantal schrijnende verhalen niet meer bijhouden van schakers die nadat ze grote successen behaald hebben, erg teleurgesteld zijn in de zeer karige of zelfs onbestaande belangstelling van media/ publiek.

Echter zonder deze enorme publieke belangstelling rond het personage van Beth, ben ik er zeker van dat schaken nooit de boost had kunnen krijgen die we vandaag rondom ons zien. Desalniettemin is het ook niet zo dat er leugens worden verteld in de serie. In de jaren 50-60 was schaken razendpopulair in Rusland. Het was er toen helemaal niet ongewoon dat schaken een massa op de been bracht en velen uren in vervoering kon brengen. Zo toont onderstaande foto een authentieke momentsopname uit het wereldkampioenschap van 1954 gespeeld te Moskou.

Bron: page 63 of World Chess Championship 1954 by H. Golombek (London, 1954)

Tijden veranderen en mijn Russische schoonfamilie vertelde mij laatst dat het wereldkampioenschap van 2016 bijna onopgemerkt was voorbij gegaan in Rusland ondanks dat de Russische topgrootmeester Sergey Karjakin tot de laatste dag een goede kans maakte op de wereldtitel. Ik vermoed dat de vele kijkers van de netflix-serie The Queen's Gambit die gestart zijn met schaken, snel zullen ondervinden dat de schaakwereld er vandaag heel anders uitziet.

De eerste grote teleurstelling zal zonder twijfel de clubs zijn die vandaag meestal gesloten zijn. De coronacrisis heeft meer dan waarschijnlijk het succes van de serie geholpen maar tezelfdertijd kunnen de traditionele schaakclubs hier niet van profiteren. Daarentegen is het ook zo dat iedereen natuurlijk weet dat we vandaag over het internet beschikken om ons verder te helpen. Dus is er massaal gegoogeld op 'chess' en dat heeft 1 platform in het bijzonder geen windeieren gelegd.

Alleen in november 2020 heeft chess.com 2,8 miljoen nieuwe abonnees erbij gekregen. Dat is ongeveer 5 keer zoveel als dezelfde periode in 2019. Hans Ree schrijft in zijn krantenrubriek dat Peter Doggers (Nederlandse medewerker van chess.com) hem verteld had dat er ongeveer 1600 nieuwe Nederlandse accounts per dag in de voorbije maand waren aangemaakt. Dat zijn waanzinnige aantallen. Anderzijds kan je natuurlijk de vraag stellen wat hier nog zal van overblijven over 1 jaar wanneer de rage van de netflix-serie al lang is gaan liggen. Hoeveel van die nieuwe abonnees zullen dan nog actief zijn of beter nog uiteindelijk de stap zetten naar de traditionele clubs als iedereen zijn spuit tegen corona heeft gehad?

Ik denk online zal een paar percent nog actief zijn en de gewone schaakclubs zullen wellicht niet eens de negatieven effecten van bijna 2 jaren corona zie mijn artikel corona dreigt veel schaakclubs te laten verdwijnen kunnen compenseren. Tenminste dit is wat ik verwacht als er geen oplossing kan worden gevonden om de vele nieuwe netflix-schakers beter op te vangen dan ze hopeloos anoniem verloren te laten lopen tussen bijna 50 miljoen abonnees zoals op chess.com. Dus keek ik uit naar wat er in de schaakwereld zou gebeuren om deze eenmalige kans in een leven te grijpen maar het bleef oorverdovend stil. 2 maanden gingen voorbij en ik vroeg mij af net zoals in de meest recente Vlaanderen Schaakt Digitaal dat het toch niet waar kon zijn dat we als schaakgemeenschap helemaal niets zouden doen.

De meeste clubschakers zijn vandaag niet geïnteresseerd in online schaken zie clubschaak en/of internetschaak deel 2 trouwens hoe kan je uberhaupt die netflix-schakers online opzoeken om ze dan te helpen. Online schaken en bordschaken zijn 2 parallelle werelden dus het heeft weinig zin om tijd te investeren in online schakers en te hopen dat ze ooit naar een traditionele club zullen gaan. Het is aan  Chess.com om een speciaal programma op te starten voor die nieuwe netflix-schakers. Zij hebben voldoende financiële middelen en uiteindelijk zijn het hun abonnees. Daar valt allemaal iets voor te zeggen maar ik wou niet blijven wachten terwijl het venster langzaam sluit om nog iets te ondernemen.

Dus dacht ik na over wat een nieuwe netflix-schaker wellicht zoekt dat hij op de online platformen niet makkelijk kan vinden en waarmee we kunnen helpen. Wel ik zie 2 domeinen : begeleiding in de overvloed aan informatie die kriskas terug te vinden is op het internet en een meer persoonlijke interactie. Dit laatste betekent dat we alvast moeten concentreren op regionale schaal maar ook niet te klein. Op clubniveau is te klein want dan kun je te weinig clubschakers meekrijgen om een project te ondersteunen. Ik twijfelde enkel tussen een Vlaams of een Belgisch project. Vlaams is betreffende de taal makkelijker maar ik koos uiteindelijk toch voor Belgisch. België is sowieso nog klein en daarnaast hebben we op landelijk vlak qua structuur (KBSB) toch meer mogelijkheden.

Trouwens dankzij het eerder aangekondigd Belgisch vriendenteam in mijn artikel de Beneliga had ik al een leuke mix van Belgische clubschakers bij elkaar kunnen brengen en die groep is nog steeds aan het groeien. Het leek mij dan ook logisch en makkelijker om de 2 projecten aan elkaar te verbinden. Het Belgische vriendenteam zou vanaf nu ook de plaats worden waar persoonlijke contacten gelegd kunnen worden tussen Belgische clubschakers die al online actief zijn en de Belgische nieuwe-netflix-schakers. Dit zou de drempel later dan ook drastisch moeten verlagen om een traditionele schaakclub na corona binnen te stappen. Het is veel leuker en makkelijker als nieuweling een club binnen te stappen wanneer je eerder online al met 1 of meerdere leden kennis hebt kunnen maken.

Dan blijft er natuurlijk nog over hoe je de nieuwe-netflix-gebruikers kunt sturen naar dit Belgisch vriendenteam want zoiets kan je bijna niet vinden via google. Wel daarom creëerde ik een nieuwe website: de Belgische online schaakclub. Het heeft mij bloed, zweet en tranen gekost want ik ben een absolute leek in websites creëren maar het resultaat vind ik persoonlijk net voldoende om te kunnen tonen. 

Dit artikel wordt te lang dus ik zal in een volgend artikel meer in detail spreken over de site maar ik kan nu al vertellen dat het vooral een portaal is. Het is een site die de Belgische nieuwe netflix-schakers doorstuurt naar het Belgisch vriendenteam en tezelfdertijd tracht het een wegwijzer te zijn in de vele informatie die online te vinden is over het schaken. Zelfs voor ervaren schakers lijken mij de linken nuttig.

Tenslotte moeten de nieuwe netflix-schakers natuurlijk nog deze site vinden. Ik probeer zoveel mogelijk reclame ervoor te maken maar ik wil ook niet spammen. Anderzijds denk ik dat hierin een belangrijke rol is weggelegd voor de clubs. Veel clubs zijn vandaag gesloten of werken op halve kracht. Het is een kleine moeite voor elke schaakclub om een link bovenaan hun eigen site te plaatsen naar de Belgische online schaakclub. Ook als je in je omgeving hoort dat nieuwelingen zoeken naar informatie over het schaken dan geef hen dit adres mee. Je bespaart jezelf makkelijk een half uur uitleg en zelfs als dit project slechts enkele procenten van het totaal aantal Belgische nieuwe-netflix-schakers kan overtuigen om te blijven schaken dan spreken we makkelijk over 100 of meer. Dit infuus kunnen onze Belgische schaakclubs absoluut goed gebruiken.

Brabo

Lichess

In de voorbije 15 jaren nam ik telkens de ganse kerstvakantie verlof maar daar heb ik deze keer geen zin in. Reizen naar mijn schoonouders in Rusland is onmogelijk. Bezoekjes in België zijn verboden en alle leuke buitenhuis activiteiten zijn geannuleerd. Ik hoop op betere tijden volgend jaar en dus heb ik een maximaal aantal vakantiedagen overgedragen. Het wordt een heel goedkoop eindejaar want zelfs online kan mij weinig bekoren.

Uiteraard heeft Chessbase in deze periode weer heel wat in de aanbieding staan maar ik zie niet veel nut in het kopen van de nieuwe Megadatabase 2021 voor de zeer hoge prijs van 190 euro. Er zouden 400.000 nieuwe partijen t.o.v. vorig jaar toegevoegd zijn zie Megadatabase 2020. Dat is ontzettend veel in coronatijden want vorig jaar werden slechts 350.000 nieuwe partijen toegevoegd. Echter men vergeet natuurlijk te vermelden dat de meeste toevoegde partijen online bullet, blitz en rapidpartijen zijn. Je moet goed zot zijn om daar 190 euro voor te betalen terwijl ze eigenlijk al gratis online te vinden zijn.

Het wordt nog gekker als je vergelijkt met het aanbod van lichess. Hun database is volledig gratis en bovendien duizend keer groter. Zo krijg je met 1 download al 78 miljoen standaard partijen die gespeeld zijn voor rating in de maand November (unrated partijen worden niet bewaard !). Ik heb dit eens geprobeerd maar ik moet er ook onmiddellijk aan toevoegen dat dit voor mij ook de laatste keer zal zijn. Alhoewel Lichess de files heel sterk comprimeert, was het nog steeds 19,4 GB om down te loaden. Via wifi duurde dit 4 tot 5 uren dus erg lang voor slechts 1 maand partijen. Nadat je decromprimeert, blijkt de file uit te zetten tot 160 GB !! PGN van die grootte, krijg je met geen enkel programma open waardoor je noodgedwongen de file moet knippen in kleinere stukjes met bv. pgnsplit. Zo kreeg ik 154 pgn-files van nog steeds een dikke GB. 

Die files krijg je nu wel open maar praktisch is het helemaal niet want iets opzoeken kost uren door zowel de versnippering als het pgn-formaat. De volgende stap was dan ook het overbrengen van al die pgns in 1 grote CBH-file waar geen limiet-grootte voor bestaat en waarin de Chessbase-filter 100 keer sneller is. Ik ben trouwens benieuwd of er al lezers Chessbase 16 hebben aangekocht want er wordt gezegd dat de filter in de nieuwste versie nog sneller is en dat is voor dit soort gigantische bestanden bijzonder interessant. 

Echter ik moest het dus nog stellen met oudere software van Chessbase waardoor het telkens minstens 10 minuten duurde vooraleer ik 1 pgn had binnengebracht in CBH. Ik heb het dan ook niet volgehouden voor de 154 bestanden. Na 20 pgns = 20 GB hield ik het voor bekeken. Mijn CBH-database was ondertussen ook al 12 GB geworden (nog een voordeel van cbh t.o.v. pgn blijkt dat je een veel kleiner bestand uiteindelijk overhoudt en dus zonder twijfel ook veel gestructureerder). Deze database stemt overeen met 10 miljoen partijen en dat is meer dan voldoende als steekproef om een goed beeld te krijgen over wat voor partijen er zoal gespeeld worden op lichess.

Filteren op 10 miljoen partijen op rating of naam lukt goed maar op sleutelwoorden zoals blitz/ rapid/ tornooi ... dan ben je al snel een uur aan het wachten per keer. Dit is ook de voornaamste reden waarom ik besliste om enkel de elitepartijen (1 van beide spelers heeft minstens + 2400 elo) in een nieuwe afzonderlijke database te bekijken. Het zijn tenslotte ook slechts die partijen die enigszins de moeite zijn om te bestuderen. Hieronder kan je de resultaten van dit onderzoek terugvinden.

Uit bovenstaande tabel kunnen we enkele duidelijke conclusies trekken:

1) Ultrabullet wordt niet gespeeld door de sterkste spelers. Ik vermoed dat het spel te ver afwijkt van een normale partij.

2) Niemand wil lang zitten wachten aan een computerscherm op een zet van de tegenstander dus rapid, klassiek of correspondentieschaak worden slechts door een handvol gespeeld.

3) Opmerkelijk is dat bullet steeds populairder wordt ten koste van de blitz bij de hogere ratings. Ik vermoed dat er voor de allerhoogste ratings weinig te leren valt uit online schaken en dat bullet een betere compromis van tijd/ kwaliteit is om plezier te maken.

4) Ongeveer 75% van de gespeelde partijen zijn losse partijen. 25% van de partijen worden in een tornooi gespeeld. Dit is voor alle ratings ongeveer hetzelfde. Een losse partij spelen is nu eenmaal veel makkelijker in te plannen dan een compleet tornooi spelen.

Als we tijd i.p.v. aantal partijen in beschouwing nemen dan bevestigt het mijn stelling dat blitz domineert online.

Dus vanaf +2700 heerst bullet absoluut. We zitten hier natuurlijk in een heel kleine niche spelers waardoor het misschien te voorbarig is om grote conclusies te maken.

In elk geval vind ik dit voldoende bewijs om blitz als de meest populaire tijdscontrole te beschouwen voor online schaken. Bijna 2/3 van onze tijd spenderen we er aan dus vond ik het ook wel eens interessant om eens dieper op die specifieke tijdscontrole in te gaan. Binnen blitz is er ook veel varieteit. Daarom maakte ik een bijkomend onderzoek van welke exacte tijdscontroles binnen blitz er allemaal worden gekozen. Ook dit liep niet van een leien dakje want mijn Chessbase kon hierop niet filteren. Ik week uit naar excel maar daar botste ik dan weer al snel tegen de limieten. 66.000 blitzpartijen bij de +2400 elite bleek te veel voor excel. Gelukkig vond ik al snel een compromis door de blitzpartijen te beperken  tot de +2500 elite want 22.000 bleek wel nog haalbaar voor excel en dan is het een koud kunstje om in die partijen de diverse tijdscontroles te achterhalen.

180 seconden = 3 minuten per partij zonder increment is de populairste keuze voor online schaken. Het is ook het tempo dat ik standaard kies. Ver daarachter volgt 3 minuten + 2 seconden met direct daarna 5 minuten K.O. waardoor zonder increment erg domineert in de afrekening.

Ik heb gezocht naar zulke tabellen online en misschien bestaan ze maar ik heb ze niet gevonden. Het bevestigt wat ik al lang vermoedde maar daar houdt het voor mij dan ook op. Ik ga dus zulke databases niet meer in de toekomst downloaden alhoewel ik wel degelijk iedereen kon terugvinden die online in die periode gespeeld heeft op lichess.

De tip die ik kreeg in de jitsi-sessie vorige week is veel handiger. Je kan blijkbaar perfect alle partijen op lichess downloaden van 1 persoon door "https://lichess.org/games/export/gebruikersnaam" in te geven en dat is veel praktischer voor een partijvoorbereiding. Bovendien spelers die denken dat ze veilig zijn door hun account te wissen, zijn er aan voor de moeite. Dus alhoewel ik in juli zei dat WBoe3 zijn account verwijderd had, kan ik zijn partijen nog altijd in een klik downloaden.

Ach en als spelers denken dat ze beter af zijn op andere sites dan ben je opnieuw fout. Zo vond ik al heel snel eenzelfde soort recept voor chess.com die weliswaar iets omslachtiger is : "https://api.chess.com/pub/player/gebruikersnaam/games/archives"  bepaalt welke maanden de speler gespeeld heeft, vervolgens kies je welke maanden je wilt downloaden:  "https://api.chess.com/pub/player/gebruikersnaam/games/2020/10/pgn".

Bij chess.com heb ik zelfs partijen kunnen downloaden van accounts die al 5 jaar gesloten waren. Die partijen zullen natuurlijk niet veel meer waard zijn maar ik wil slechts aantonen dat alles wat je online doet, ergens wordt bewaard en door anderen kan worden bekeken. Op schaaksite las ik dan ook een artikel dat je beter hiermee rekening houdt maar sommigen maken het wel heel makkelijk voor anderen door hun echte naam te tonen bij hun account. Het is net daarom dat ik facebook, instagram ... nog steeds niet heb en ik deze blog schrijf onder het pseudoniem Brabo. Echter helemaal het internet bannen, lijkt mij vandaag geen optie meer want dan mis je te vaak belangrijke kansen.

Om af te sluiten wil ik de lezer ook nog een alternatief meegeven voor het gestopte chess.db-platform. Sinds enkele maanden heeft chessbase een serieuze concurrent erbij met chessabc. Het ziet er heel professioneel uit en biedt nu al heel veel mogelijkheden (partijvoorbereidingen, nieuws, 7 stukken tablebases....) . De vraag is natuurlijk altijd of dit soort prachtige initiatieven kunnen blijven gratis bestaan. Lichess blijft ons verbazen want zij slagen er al 10 jaar in om te overleven puur op vrijwillige donaties. Aarzel niet om dit dan ook eens te doen als je er veel plezier aan beleeft.

Brabo

De Beneliga

Mijn kinderen hebben al maanden niet meer geschaakt en dan bedoel ik online inclusief. Ze zijn bijlange niet de enige clubschakers. Ik hoor meer en meer schakers spreken over een sabbatical (zie bv. over periodes van rust). Het online schaken blijkt steeds minder clubschakers nog te interesseren. Vrijdaglaatst was het zelfs zo armoe dat het wekelijks geplande lichess-tornooi bij Deurne afgelast werd wegens te weinig deelnemers.

Ook bij de grootste online tornooien zien we moeheid optreden. De zondagse battles kenden op hun hoogtepunt tijdens de eerste coronagolf meer dan 550 deelnemers. Vandaag tijdens de 2de golf zijn er een pak minder 156: Meesterklasse + 97: 1ste klasse + 92: 2de klasse + 58: 3de klasse = 403 spelers. Dat is nog steeds een flink aantal spelers maar het spreekt voor zich dat de organisator Govert Pellikaan meer dan ooit open staat voor nieuwe spelers.

Zelf was ik al lang met een jaloerse blik naar die competitie aan het kijken. Op mijn blog heb ik het al gehad over hoe ploegencompetities een extra dimensie kunnen betekenen voor het schaken. Echter ik voelde weinig voor een aansluiting bij een willekeurig team waarmee ik geen enkele band heb. Dit is ook helemaal anders dan in het klassieke bordschaken want daar leer je elkaar altijd wel kennen door een praatje voor of achteraf. Als je helemaal niets met elkaar te maken hebt dan lijkt mij een ploegencompetitie meer op een onbeduidende optelsom van individuele uitslagen. Deze interpretatie verklaart ook waarom ik geregeld uitnodigingen van online-teams uit andere landen afsla.

Dus ik wou enkel enkel meespelen in een team als ik minstens enkele medespelers op voorhand goed kende. Logischerwijze keek ik daarom aanvankelijk naar de Nederlandse clubs waarmee ik vroeger of nu samenwerk : Landau Axel, De Pion Roosendaal, De Drie Torens Tilburg maar geen van de drie clubs bleek actief te zijn in de zondagse battles. Dan bleef er natuurlijk slechts 1 optie over en dat is je eigen vriendenteam maken maar dat zou enkel zin hebben als ik 1) vrienden kon warm maken voor dit idee en 2) de zondagse battles ook een niet-Nederlands team voor het eerst zou accepteren.

Slechts 2 dagen kostte het mij om het idee uit te werken in een Beneliga (competitie met Belgische en Nederlandse ploegen). Govert was onmiddellijk akkoord want hij realiseerde zich wellicht dat opschalen een win-win is voor iedereen. Ik zie trouwens dat meer en meer sporten dit doen zie basketbal, voetbal, handbal, ... . Na een rondschrijven naar een 4 tal Belgische clubs, slaagde ik erin om mijn minimumdoelstelling van 10 spelers te bereiken. Voor de buitenwereld koos ik als naam voor het team Belgisch vriendenteam zodat iedereen ook onmiddellijk weet waarvoor het team staat. We zijn een mix van spelers uit diverse Belgische clubs die samen willen werken.

Ondertussen hebben we onze 2 eerste zondagse battles achter de kiezen. De eerste wonnen we in 3de klasse. De tweede, zondag laatst wonnen we in 2de klasse. Dat betekent dat we volgende keer met het Belgisch vriendenteam reeds in 1ste klasse aantreden. Een derde promotie wordt zeer onwaarschijnlijk maar ik zie dat er nog steeds nieuwe leden aanmelden dus je weet nooit. De teller staat ondertussen al op 25 waardoor we zeker in de breedte steeds meer slagkracht krijgen als team en dat is in die zondagse battles minstens even belangrijk dan de score van de 1 of 2 beste spelers. Dit verdient wellicht iets meer uitleg. Ik krijg trouwens regelmatig vragen over hoe die zondagse battles precies werken.

Er zijn vandaag dus 4 klassen: meesterklasse, eerste klasse, tweede klasse en derde klasse. Elk nieuw team start in de laagste. Elke week wordt er zondagavond tussen 20 uur en 22 uur gespeeld en na elke speeldag wordt er een ranking per klasse gemaakt. De hoogste 2 teams promoveren en de laagste 2 degraderen voor de volgende speeldag (indien er een hogere of lagere klasse bestaat uiteraard). In de meesterklasse wordt de ranking gemaakt volgens de optelsom per team van de 10 beste individuele resultaten. In eerste klasse en tweede klasse worden de 8 beste genomen. In derde klasse zijn het slechts de 6 beste. Hieronder zie je een voorbeeldje van hoe de score wordt gemaakt. Als er een kroontje staat naast de naam van een speler dan betekent het dat de score werd meegenomen voor de ploegranking.

Dit was het finale overzicht van zondaglaatst voor de prestaties van het Belgisch vriendenteam. We zien dus dat er kroontjes staan van 1-8 en die individuele resultaten werden dan samengeteld voor het teamresultaat. De lagere resultaten werden genegeerd maar zijn daarom zeker niet zinloos. De onderlinge concurrentie zorgt ook voor extra punten. Daarnaast moet je rekening houden met de flexibiliteit van de competitie want niemand is verplicht om de volle 2 uren te spelen.

Voor veel clubspelers is dit een nieuw en vreemd gegeven dat je helemaal niet alles hoeft mee te spelen. Veel clubs zijn vastgeroest in de gewoontes van een klassiek Zwitsers tornooi en missen hierdoor dat online veel meer mogelijk is en dit online ook verwacht wordt. Maximum flexibiliteit is volgens mij een vereiste om online succesvol te zijn. Dit wordt ook in de zondags battles toegepast. Spelers mogen zelf kiezen wanneer ze beginnen of stoppen. Spelers mogen kiezen om te beserken (helft van de tijd) voor het extra punt/ uitdaging. Winnen wordt gestimuleerd door streaks (extra punten vanaf 3 winstpartijen op een rij). Tenslotte en niet minstens even belangrijk is dat spelers hun anonimiteit mogen bewaren. Veel online initiatieven falen op voorhand al door te eisen dat deelnemers zich kenbaar moeten maken.

Het tempo is geen 3 minuten K.O. die de meest populaire keuze is voor online schaken maar 3 minuten + 2 seconden increment en dat is absoluut aanvaardbaar hier voor een serieuzere competitie waar het resultaat toch iets minder van de klok mag afhangen. Dit laat toe om toch partijtjes te spelen die in zijn geheel meer zijn dan een een pre-move-gevecht wat nog heel weinig met echt schaken te maken heeft. Om jullie smaakpapillen te activeren, geef ik nog 2 uittreksels mee van mijn 2de optreden. Ik begin met een leuk slotfragment van mijn allereerste partij in die battle tegen 1 van de toppers.

Het 2de voorbeeld heb ik geselecteerd omdat het zo mooi de link maakt naar 1 van mijn allereerste artikels op deze blog : wit kiest al in de opening een remisevariant. Het toont aan dat ik ook speel wat ik hier predik en dat het zeker in blitz een enorm voordeel kan zijn om iets af te weten van de opening.

Ik vind het grappig dat exact dezelfde slotzet beslist als in mijn standaardpartij van 2011.

Ik vermoed dat dit en andere soort gelijkaardige zaken wel vaker de moeite zijn om te delen met elkaar. Net daarom heb ik voor vanavond 20 uur dan ook de eerste online post-mortem-sessie via jitsi opgezet voor enkel teamleden van het Belgisch vriendenteam. Zo sla ik twee vliegen in 1 klap. We kunnen samen praten/ leren over het schaken en het team krijgt de kans om elkaar beter te leren kennen.

Ja iedereen die zin heeft om te helpen kan er nog steeds bij. Dit is nog een bonus van het systeem dat er geen limiet bestaat van aantal leden. Wel kunnen we eventueel overwegen indien we met erg veel zijn om een 2de team in de competitie te lanceren. Ik zie dat een paar Nederlandse clubs dit al doen en dit laat toe om de spelers iets beter te verdelen alhoewel iedereen altijd een tegenstander krijgt die ongeveer even hoog staat in de ranking. Ik zie zelfs in de meesterklasse dat de zwakkere spelers puntjes onderling van elkaar kunnen afsnoepen.

Brabo

De (on)zin van blitz deel 5

In deel 3 ging het over mijn zoektocht naar de beste selectiecriteria die je kan gebruiken om goed studiemateriaal te vinden in de eigen gespeelde online partijen. In deel 4 toonde ik wat ik met dit studiemateriaal deed en hoe ik daarna onmiddellijk de nieuwe kennis in de praktijk implementeerde. In deel 5 zullen we het hebben over hoe we het best nieuw online studiemateriaal kunnen creëren. Welk tempo, tornooi, tegenstanders .... kiezen we het best waarbij we dus zo weinig mogelijk tijd online spenderen met de hoogst mogelijke vangst aan interessante partijen.

Echter vooraleer ik hiermee start, wil ik de lezer eerst erop attent maken dat plezier online altijd moet primeren. Meer fun betekent automatisch meer spelen en dus uiteindelijk ook meer studiemateriaal. Bovendien als het enkel om schaak studeren draait dan hou je het sowieso niet vol. Uiteindelijk is het ook zo dat slechts een heel klein percentage van de online gespeelde partijen bruikbaar blijkt te zijn voor openingsstudie. Hoe klein dit percentage wel is, viel mij op toen ik een toevallige check deed op een theoretische positie die ik eerder dit jaar op het bord kreeg van de Nederlandse WIM/FM Rosa Ratsma. Op 2.814.723 partijen in mijn megadatabase waarbij minstens 1 van beide spelers +2300 elo heeft, kan je 457 partijen vinden die onderstaande stelling bereiken.

Daarna zocht ik dezelfde stelling op in de eerste 10.000.000 (10 miljoen) gespeelde rated standaard partijen op lichess begin November en kwam tot de onthutsende vaststelling dat die stelling niet 1 keer was voorgekomen. Bijna 3,6 meer partijen dus dat had bij eenzelfde kwaliteit 1623 partijen i.p.v. 0 betekent. Hiermee toon ik dan ook onmiddellijk de limieten aan van de nieuwe studiemethode. Ik had eerder vermeld hoe bepaalde openingen populair zijn online maar bijna nooit voorkomen in standaard bordschaken. Het omgekeerde blijkt dus ook het geval te zijn en dat is jammer.

Jawel fun blijft superbelangrijk maar het gevaar bestaat dat het enkel daarbij blijft. Zo is verliezen absoluut niet plezant maar het zijn wel meestal de partijen waarvan je het meest kunt leren. Verliezen ga je ook het vaakst doen tegen sterkere spelers dus logisch dat we dan ook op zoek gaan naar die sterkere spelers. Trouwens als ik kijk naar mijn eigen gespeelde online partijen dan zie ik een heel duidelijke link tussen sterkte van de tegenstander en studiemateriaal. 14% van mijn verliespartijen tegen +2600 elo gebruikte ik als studiemateriaal. Tussen 2550-2600 elo zakte dit naar 12% en tussen 2500-2550 elo bleef er slechts 6% over.

Onder de 2500 elo zullen er wel nog partijen zijn die ik kan gebruiken als studiemateriaal maar je ziet dat het rendement niet alleen zeer snel afneemt maar ook zeer klein wordt. Het is dus zaak om zoveel mogelijk +2500 elo en liefst nog sterker tegen te krijgen en daar zit natuurlijk een probleem voor velen. De meeste +2500 elo-spelers zitten niet te springen om tegen (veel) zwakkere tegenstanders te spelen. Echter er zijn wel enkele tips die ik kan geven om dit te omzeilen.

1) Pump je online rating op want hoe hoger je rating hoe meer kansen je krijgt om te spelen tegen sterkere tegenstanders.

- Ik snap dat sommige spelers er geen graten in zien om computers te gebruiken wanneer ze schaak aan het studeren zijn want dat doen ze wanneer ze online hun openingen aan het testen zijn tegen de sterkste spelers online maar doe het niet. Het mag niet en je krijgt een etiquette op je gekleefd die zowel binnen als buiten het schaken zeer lang blijft plakken.

- Sandbagging of het gebruiken van meerdere accounts om 1 te sponsoren. Dit lijkt misschien minder erg maar opnieuw het mag niet en de sterke tegenstanders zullen ook niet echt blij zijn om vast te stellen dat ze tijd aan het verliezen zijn met het spelen tegen een oninteressante/ veel zwakkere tegenstander.

- Vermijd tilten. Tilten gebeurt wanneer je enkele partijen (al dan niet onterecht) verloren hebt waarna je alle objectiviteit verliest en hierdoor nog veel meer partijen verliest. Las regelmatig pauzes in maar ik geef toe dat dit makkelijker gezegd is dan gedaan.

- Vermijd vermoeidheid, alcohol, omgevingsgeluiden... Opnieuw niet altijd makkelijk als je pas kunt spelen na bijvoorbeeld een lange dag op het werk.

- Vermijd kritieke lijnen die je niet goed kent. Dit is heel efficiënt maar gaat lijnrecht in tegen de doelstelling om studiemateriaal te vinden. Best is daarom om het enkel toe te passen wanneer je rating lager dan gewoonlijk staat om snel weer omhoog te kunnen gaan.

2) Speel onlinetornooien waar sterke(re) tegenstanders spelen.

- Lichess organiseert elke uur Arenatornooien en als het een beetje lekker loopt dan krijg je de kans om tegen een grote vis te spelen. Zeker 's avonds zit er vaak schoon volk. In mijn vorig artikel sprak ik over Alexsur81, de Russische grootmeester Aleksei Priodorozhni. Andere groten die ik regelmatig bezig zie in die tornooien zijn o.a. Arnelos, de sterke Griekse grootmeester Hristos Banikas en BIZOO, de Franse grootmeester Anthony Wirig.

- Word lid van Belgisch vriendenteam die ik vorige week op lichess heb aangemaakt. We hebben gisteren onze eerste wedstrijd in Zondagse teambattles gespeeld. Niet alleen kreeg hierdoor 1 van onze leden de kans om tegen de eerder vermelde WIM/ FM Rosa Ratsma te spelen (ik niet) maar reeds volgende zondag treden we een klasse hoger aan met veel meer sterke spelers. Dus het zou leuk zijn als er na het lezen van dit artikel nog andere Belgen willen meehelpen. Dit kan alleen maar iedereen ten goede komen.

Dan wil ik het ook nog hebben over het beste tempo om online studiemateriaal te vinden. Hoe sneller, hoe meer partijen er gespeeld kunnen worden. Lichess verdeelt de verschillende tijdscontroles op in 5 categorieën (correspondentieschaak over verscheidene dagen niet meegerekend): Lichess time-controls. Onderstaande tabel toont aan hoeveel partijen je van elke type tijdcontrole bij benadering kunt spelen in eenzelfde tijd (binnen een categorie bestaat ook nog heel veel variatie dus exact kan je dit niet bepalen).

Dus we kunnen gemiddeld bijna 162 UltraBullet-partijtjes spelen in de tijd van 1 klassieke partij of ongeveer 2,68 Bulletpartijtjes in de tijd van 1 Blitzpartij. Echter ook hier wegen we kwantiteit best weer af tegen kwaliteit. Dit kan eenvoudig door bijvoorbeeld te bepalen hoeveel % Spaanse partijen dus 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 in elke categorie voorkomen. Hiervoor destilleerde ik eerst de elitepartijen (+2400 lichess rating) uit de eerder vermelde 10 miljoen rated standaardpartijen gespeeld begin November. Ter referentie heb ik ook nog eens de meesterpartijen in de megadatabase toegevoegd in onderstaande tabel.

Niet verwonderlijk is UltraBullet pure onzin. Klassiek schaken doet bijna niemand van de elite online dus dat valt ook af. Dan blijven Bullet, Blitz en Rapid nog over. Als we Rapid 1 geven als tijdsgewicht dan krijgen we Rapid 1*3,3% = 3,3%, Blitz 3,13*2,6% = 8,2% en Bullet 8,37*0,8% = 6,4%. M.a.w. Blitz blijkt de tijdcontrole te zijn met het beste rendement voor onze studiemethode. Bullet zit er niet zo ver van af maar we kijken hier dan ook nog maar naar de opening van 3 zetten dus ik verwacht dat het verschil nog enorm oploopt voor complexere openingen.

Om af te sluiten wil ik het ook nog hebben over de increment. Spelen we best met of zonder increment. Ikzelf ben niet supersnel met de muis en zonder increment levert dat heel regelmatig nederlagen op in stellingen die technisch helemaal nog niet verloren zijn. Ik heb 160 partijen zonder increment verloren dit jaar volgens mijn persoonlijke database van online gespeelde partijen enkel tegen +2500 elo. Exact 40 verloor ik op tijd waar ik gewonnen of zeker nog niet verloren stond op het bord. Dat is 25% dus erg veel waardoor je kunt afvragen of het wel zinvol is om openingen te selecteren op resultaat.

Anderzijds zie ik ook enkele goede redenen om toch zonder increment te blijven spelen. Zo merk ik op dat verliezen op tijd vaak gekoppeld is aan geen of onvoldoende ervaring met een opening en dan is het toch zinvol om er eens naar te kijken ongeacht het spelverloop. Ook is het zo dat voor elke seconde increment je toevoegt, de partij gemiddeld een kleine minuut langer duurt dus je kan minder partijen spelen met increment t.o.v. zonder increment. Echter belangrijker vind ik dat spelers met +2500 elo voor 85% kiezen om zonder increment te spelen en slechts 15% met increment. Hiervoor baseer ik mij opnieuw op die 10 miljoen rated standaardpartijen gespeeld begin November. Je hebt dus bijna 6 keer meer kans op een interessante tegenstander in online partijen zonder increment dan met increment.

Kortom het is best mogelijk om het online-schaak ook wetenschappelijk te benaderen en zo te werken aan het schaken. Ik verwacht dat we niet snel zullen terugkeren naar normaal bordschaken en misschien zullen zelfs bepaalde initiatieven de coronacrisis overleven. Deze nieuwe werkmethode verdient volgens mij een plaats naast de oude.

Brabo