maandag 7 september 2026

Computerevaluaties deel 4

De Brit Tim Spanton is een fenomeen in het schaken. Ik ontmoette hem al enkele keren in o.a. Marienbad. Sinds hij op pensioen is, schuimt hij het hele jaar rond tornooien af. Echter het is pas echt waanzinnig dat hij dit allemaal bijhoudt in een blog: Beauchess. Met bijna 3500 posts laat hij deze blog ver achter betreffende activiteit. Kwantiteit is geen kwaliteit maar zijn posts zijn best te pruimen. Naast de analyses (mix van computer met eigen inbreng) staan ook altijd leuke foto's en weetjes. Ik vermoed dat hij een fanbase heeft die dagelijks zijn posts lezen als de krant.

Aan live-bloggen doe ik niet maar ik probeer de unicorns wel te vinden. Zo google ik na een tornooi altijd even of er iemand is geweest die iets geschreven heeft over het tornooi. Meestal is het antwoord dus nee maar bij mijn meest recente tornooi in Berlijn Lichtenberger Sommer had ik prijs. De Duitse FM Ullrich Krause had een knappe live-blog bijgehouden met tal van foto's en analyses: LSV1873. Bovendien is taal vandaag geen probleem meer door google-translate (iets wat men ook recent ontdekt heeft bij de KBSB).

1 aspect van Ullrichs blog wil ik hier uitlichten omdat het ons bruggetje is naar het onderwerp van dit artikel. In zijn ronde-4-blog, kaart Ullrich op een humoristische manier de diversiteit aan in onze schaakwereld over hoe wordt omgegaan met computerevaluaties. Hierbij classificeert hij spelers volgens generatie. Je hebt Boomers, Generatie X, Millenials en Gen Z. Dezelfde stelling wordt voor iedere generatie anders becommentarieerd dus ongeacht de speelsterkte.

Ik herken dit sterk. Spelers opgegroeid voor computers krachtig werden, zullen veel vaker computerevaluaties negeren. Mijn iets oudere buddy heeft al meermaals in de pen gekropen om de onzin van computerevaluaties aan te kaarten (zie o.a. op deze blog en zelfs een heuse serie op lichess openingmiddenspel en eindspel). Een recent artikel op Lichess gooit hierbij koren op de molen. Zelfs bij een + 10 score, behalen + 2600 spelers online nog geen 100% winst.

How the-evaluation and clock impact results of blitz games

Ok dit is blitz maar het toont aan dat een computerevaluatie nooit een absoluut oordeel over praktische kansen kan geven van een stelling. Trouwens hier gaan oudere generaties hand in hand met Gen Z. Fouten aangegeven door de computer worden niet meer aangeduid met leestekens in partijcommentaren. De oudere generaties laten ze weg omdat ze de (moderne) computerevaluaties wantrouwen. Gen Z wil niemands gevoelens bruskeren. Woke heeft ook zijn intrede gedaan in het schaken.

Ik doe dus hier niet aan mee. Een fout opgegeven door de computer is een fout en die zal ik ook zo tonen en benoemen. Een winnende stelling volgens de computer is een winnende stelling ongeacht of die in de praktijk kan worden uitgevoerd. Trouwens wat is de praktijk? Dat is een heel vaag begrip. Kort ik heb het in het verleden al aan de stok gehad met andere schakers hierover (zie o.a. partijen-becommentarieren-deel-2.html) en het gebeurde na Teplice opnieuw. Als je op facebook schrijft dat je meent gelijk te staan in een positie die de computer als -3 evalueert dan kan er wel eens een blogartikel verschijnen hierover. Als het over de blogger zelf gaat dan is het artikel onvermijdelijk.
De Britse grootmeester Keith Arkell heeft absoluut een punt dat ik de winst nooit had kunnen vinden in een bordpartij. Ik vermoed zelfs dat de wereldtoppers vooraf zoiets onmogelijk kunnen uitrekenen. Ik acht wel dat er een kans bestaat dat ze door eliminatie stapsgewijs naar de oplossing kunnen komen. De stelling heeft m.i. duidelijke kenmerken van een koningsaanval die succesvol kan worden gelanceerd. Ik vertelde ook achteraf aan Keith dat ik het correcte Dh8 van plan was geweest te spelen zonder remisevoorstel. 

Dan vraag je misschien af waarom speelde ik niet door als ik van de koningsaanval wist. Vooreerst herinnerde ik een blogartikel van mij uit 2023. Een koningsaanval met succes afronden is geen sinecure. Bovendien had ik 20 minuten tegen 40 minuten op de klok resterend van de grootmeester. Winst zou mij 25% meer geld opleveren maar verlies zou mij bijna 70% kosten.

Misschien is het een allergie voor computerevaluaties. Misschien is het scorebordjournalistiek. ... Ik zie persoonlijk geen goede reden om computerevaluaties te negeren. Je krijgt een uiterst objectieve evaluatie en ja soms moet je tijd investeren om ze te begrijpen. Persoonlijk haal ik daar veel plezier uit. Heel af en toe helpt het mij ook om nieuwe interessante inzichten te krijgen.

Brabo