Kibitzen is verleden tijd ?

In Oost-Europese tornooien zoals die van de Czechtour krijgen alle deelnemers na afloop van het tornooi een kleine naturaprijs. In West-Europese tornooien volgt op de prijsuitreiking vaak een gratis receptie met hapjes en drankjes. Het is een bedankje van de organisatie aan de deelnemers maar vooral ook een trucje om volk te lokken naar de prijsuitreiking. Als organisatie sla je een mal figuur bij de sponsors wanneer bijna niemand opdaagt bij de prijsuitreiking.

Desondanks merk ik telkens op bij prijsuitreikingen dat de meeste spelers hun kat sturen. Persoonlijk als ik een slecht tornooi gespeeld heb, heb ik ook geen zin meer in het bijwonen van een prijsuitreiking. Schakers zijn masochisten maar er zijn grenzen aan zelfkastijding. Er is niets leuk aan om als loser tussen uitsluitend winnaars te zitten.

Zelfs sommige winnaars vinden het soms niet nodig om op een prijsuitreiking te zijn maar steeds meer organisatoren zijn niet bereid om prijzen achteraf op te sturen. Afwezig zijn betekent steeds vaker ook geen prijs. Dus toen ik laatst in +50 Teplice een tweede plaats behaalde met bijhorende geldprijs van 8000 Tsjechische kronen bleef ik braaf wachten op de prijsuitreiking. Dat was licht vervelend. Op veel Oost-Europese tornooien is er noch een bar noch een analyseruimte waardoor je een beetje doelloos zit rond te hangen. De prijsuitreiking volgde van zodra de laatste partij beëindigd was. Dus dan weet je op enkele uren na niet wanneer dit precies zal zijn. Je ziet dan ook vaak dat een grote groep spelers rond het laatste bord staat te kijken.

In Teplice stond nog veel meer volk te kijken maar ik heb er geen foto van gevonden.
Een gelijkaardige foto publiceerde ik reeds in het artikel marathonpartijen.

Dit gedrum rond een bord zag je decennia geleden veel vaker in tornooien. De opkomst van live-borden heeft zeker geen goed gedaan aan het kibitzen. Zelfs met grote schermen en stoelen, trek je vandaag geen publiek meer naar een tornooi. Dat kon ik in Teplice nogmaals gadeslaan.

Een eenzame kibitzer.
Bron: Teplicechessclub

Bovendien is het ook zo dat fide, organisatoren aanraadt om toeschouwers te weren uit tornooien. In mijn artikel Security schreef ik reeds dat zelfs deelnemers onmiddellijk de speelzaal moeten verlaten na het beëindigen van hun partij. Enkel onder strikte begeleiding van officials laat men toeschouwers nog in beperkte mate toe. Daar heeft fide weer een extra melkkoe in gevonden. Fide verkoopt tickets aan toeschouwers voor hun tornooien. In het Europees teamkampioenschap van 2025 zag ik zo een groepje toeristen binnenkomen om de aapjes eens van dichtbij te bekijken.

Toegegeven ik heb in het verleden wel vaker meegemaakt dat toeschouwers een vervelende impact op de partij hadden. Het overkwam mij laatst ook in de Nederlandse Meesterklasse. Net toen de 40ste zet werd genaderd op de meeste borden, kwamen 2 jonge kinderen van een speler binnengelopen. "Ben je nog aan het schaken, papa?" In het verslag Aanstaande landskampioen op de koffie in Tilburg wou de Nederlandse IM Herman Grooten niet zeggen dat hij hierdoor geblunderd had maar sommige blunders waren vreemd op dit niveau.

Ik speelde het bord net naast van de speler met de 2 kleine kinderen en mijn tegenstander de Nederlandse IM Nico Zwirs leek mij een duidelijk slachtoffer.

Echter de zet daarna was nog erger. Ik stond al klaar om mijn hand uit te steken als teken van opgave toen Nico (winnaar van o.a. Dortmund Open 2024) tot mijn verwondering Tf2 niet speelde.

Zwart aan zet.
40...Tf2 wint hier eenvoudig een toren

Het slot van die partij kwam reeds aan bod in Praktisch schaak deel 3 dus het liep uiteindelijk toch nog goed af voor Nico. Ik vermoed dat het toeschouwers-ongelukje anders een heel slechte nasmaak had gegeven.

Vorig jaar heb ik de tornooien van Gent en Brasschaat bezocht om te kibitzen. Zoiets zal ik niet meer doen in de toekomst. Ik kreeg meermaals de vraag waarom ik daar was. Als je tijd kunt vrijmaken om te kibitzen dan kan je tijd vrijmaken om mee te spelen. Je kan perfect thuis partijen volgen door de liveborden. De meeste deelnemers hebben geen tijd noch zin om te socializen tijdens of tussen de ronden met buitenstaanders. Kibitzen lijkt verleden tijd.

Brabo

Schaken in films deel 2

Op het einde van een interclubseizoen neem ik elk jaar een schaakpauze maar deze keer had ik er al snel genoeg van. Het wegvallen van de Belgische interclub en abrupt stopzetten van online schaken (meer hierover in een later artikel) kon ik niet blijven compenseren met het maken van nieuwe programma's aan de hand van vibecoding. Terwijl mijn kinderen midden in hun examens zaten, koos ik om een tornooi in het buitenland te spelen. Bovendien moesten mijn kinderen helemaal hun plan trekken want ook mijn echtgenote ging mee. Teplice (Tsjechië) is zowel bekend voor zijn schaaktornooi als uitstekende toeristische bestemming.

Met slechts 1 partij per dag en een paar extra reisdagen voor de +800 km autoritten, hadden we dus 11 dagen in totaal te overbruggen. Met temperaturen die in enkele dagen meer dan 10 graden stegen, was het noodzakelijk om extra veel kledij mee te nemen. Voor openingsboeken was er dan ook geen ruimte meer in de koffers. Erg vond ik dat niet want mijn meest recente aankoop dateert reeds van 2020 (zie regressietesten).

2 artikels eerder schreef ik o.a. over mijn avontuur met de eerste carwash. Het aanschaffen van mijn eerste digitaal openingsboek moet nog gebeuren. Vandaag vertrouw ik voor openingen uitsluitend op mijn eigen analyses of de databases. Dat betekent niet dat ik nooit schaakboeken koop. Voor "speciale" (vaak niet technische) schaakboeken maak ik af en toe nog een uitzondering. Het boek Filmgids voor schaakliefhebbers (eerste publicatie in 2025) was er weer zo eentje die absoluut een artikel op deze blog verdient.

In 2018 vermeldde ik in vakantie deel 5 de uitstekende blog van de Belgische expert Nikolaas Verhulst zie belgianchesshistory. Nikolaas heeft het tot op vandaag geregeld over schaken in films maar dit boek is veel ambitieuzer. De Nederlander Rob Spaans bespreekt er in detail 80 speelfilms, 42 documentaires en 38 (afleveringen) van series waarin schaken een belangrijke rol speelt. Hij heeft ze allen minstens 2 keer gezien. Het is een ongelooflijk monnikenwerk. Als cinefiel moet ik toegeven dat ik deze keer niet aan de enkels geraak van Rob.

Tussen 1 en 4 pagina's spendeert Rob aan elke recensie. Ze staan netjes chronologisch gerangschikt in het boek. Ik ben zelf geen fan van oude films maar ik was toch benieuwd welke voor mij de oudste was die ik zelf heb gezien. Het boek claimt dat de oudste schaakfilm dateert van 1901 maar mijn oudste is "slechts" van 1973. Omdat ik pas geboren ben in 1976 was het uiteraard een herhaling die ik vele jaren later zag bij mijn grootouders. In Sociale media schreef ik reeds over hoe populair misdaadseries waren in mijn kindertijd. De Amerikaanse detective-serie Columbo liep van 1971 tot 2003. De hoofdrolspeler Peter Falk is reeds overleden in 2011.

Het moet 40 jaar geleden zijn dat ik die episode gezien heb maar 1 fragment is mij altijd bijgebleven. Voor de match van start gaat voor het wereldkampioenschap gaat de wereldkampioen samen met de uitdager op restaurant. Tja en als schakers samen op restaurant gaan dan gaat het gesprek al snel enkel over schaken. Dat er geen bord of stukken aanwezig zijn, hoeft geen probleem te zijn. Uitdager en wereldkampioen gebruiken alles wat ze vinden om stukken van te maken.

The Most Dangerous match (episode S2,E7)
Zout/ peper-potjes, olijven, kaasjes, ... worden gebruikt als stukken.

De 2 vergeten totaal dat er nog gegeten moet worden want gaan helemaal op in hun spelletje. 40 jaar later op het EK-teams moest ik er plots weer aan denken. Een groepje schakers liet hun bergen eten koud worden. Midden al dat eten stond een veel te interessante schaakstelling op een schaakbord. Ik wou er toen een foto van maken maar ik kreeg er geen toestemming voor.

Op het einde van het boek geeft Rob best of-lijstjes van films/ documentaires/ series. Een heel leuke bonus is de lijst van links waar je schaakfilms gratis kunt bekijken. Een superbonus is dat Rob ook nog een website bijhoudt voor belangrijke schaakfilms na de publicatie van zijn boek: Rob Spaans-filmgids.

Ik vond Robs eerste boek Reisgids voor schaakliefhebbers al knap maar deze over schaakfilms spreekt mij nog meer aan. Ik kijk uit naar zijn recensie van de zopas aangekondigde Noorse thriller "The Nation's Gambit". Die komt later op Netfflix.

Brabo

Praktisch schaak deel 3

Een weinig bekende film van 2007 The Number 23 beschrijft het levensverhaal van iemand die overal het nummer 23 ziet. Ik ben geen grote fan van Jim Carrey maar met zijn speciale twist aan het einde, had de film wel iets. Apofenie heet het fenomeen van patronen zien in willekeurige zaken die met elkaar eigenlijk niets te maken hebben.

In dit artikel zal ik 4 stellingen voorleggen die ik de voorbije maanden ben tegengekomen. Ik dacht aanvankelijk na de eerste 2 voorvallen dat het puur toeval was. Echter na de derde en vooral de vierde, ben ik steeds meer in een patroon beginnen geloven. Kunnen we er een les uittrekken of is het puur apofenie? De eerste komt uit een van mijn eigen partijen die ik speelde eind vorig jaar in het EK-teams te Rhodos.

De tweede komt uit de Meesterklasse. Ik mis in tijdnood een ultieme remise tegen de Nederlandse internationaal meester Nico Zwirs.

De derde komt uit het zonet beëindigd Norway Chess. De Indische grootmeester Humpy Koneru mist op de eindmeet een tactische wending die haar de partij kost.

Echter de klap op de vuurpijl is zonder twijfel uit hetzelfde tornooi, de 2de nederlaag van Magnus Carlsen tegen de uiteindelijke tornooiwinnaar, de Indische topgrootmeester Praggnanandhaa. Zo blijft Magnus niet meer lang een +2800 speler.

Ik vermoed dat het patroon ondertussen duidelijk is. Wit kiest telkens fout voor de koning op te spelen terwijl koning naar beneden spelen noodzakelijk was. Puur toeval of heb ik een punt dat we "geprogrammeerd" zijn om onze koning op te spelen in dit soort stellingen? Hebben we niet allemaal heel lang geleden al geleerd dat de koning in het eindspel een actief stuk is? Vinden we het niet allemaal eng om onze koning alleen in een hoekje over te laten?

Het vraagstuk kan ook breder worden gesteld. Wat is menselijk (praktisch) schaak? Maiachess is een project die al enkele jaren met behulp van AI een engine tracht te maken die zo goed mogelijk menselijk schaak benadert. De meest recente versie van Maia werd onlangs aangekondigd op o.a. Lichess en kan reeds gemiddeld 57% van elke menselijke zet voorspellen.

Ik zie hierin wel leuke en interessante toepassingen. Voor trainers is het vaak heel lastig om fouten te categoriseren. De tool kan een handig hulpmiddel zijn in het bepalen van welke fouten eerst moeten worden aangepakt. Daarnaast zie ik ook mogelijkheden in de strijd tegen valsspelen. Omdat we een beter beeld krijgen van menselijk schaak, wordt het ook veel makkelijker om afwijkend spel te detecteren.

In 2023 schreef ik reeds dat ik geen fan ben van de open Lichess-database maar het Maia-project toont dat er ook duidelijke voordelen zijn. Met +7 miljard partijen vrij te downloaden is het een unieke goudmijn om met de hedendaagse krachtige AI-tools allerlei onderzoeken uit te voeren die tot voor kort onmogelijk waren. Zo ontdekte ik vorige week nog Elo+Chess met allerlei adembenemende statistieken over menselijk speelgedrag.

De Australische ontwikkelaar van Elo+Chess was zelfs zo vriendelijk om een leuke addendum aan mijn vorig artikel toe te voegen.

Bron: Hoe belangrijk zijn eindspelen ?

Het tempo en de elo hebben een duidelijke invloed op hoe belangrijk eindspelen zijn. Ik verwacht dat we in de nabije toekomst heel veel nieuwe inzichten over het praktisch schaak op deze wijze kunnen verwerven.

In 2020 schreef ik in deel 1 over hoe onzinnig het is om als mens trachten te spelen als een computer. Omgekeerd is een ander verhaal. Met de recente technologische ontwikkelingen slagen we er steeds beter in om het menselijk brein te begrijpen.

Brabo

Tablebases deel 4

Gisteren ben ik voor het eerst in mijn leven naar de carwash geweest. Een volautomatische carwash bestond niet in mijn kindertijd. Ik ben nog opgevoed met het idee dat je een auto moet wassen met de hand. Ik haat het manueel karweitje dus deed ik het slechts 2 keer per jaar. Echter gisteren had ik er totaal geen zin in na net 15km gewandeld te hebben en vandaag moet de auto netjes binnen voor onderhoud en vervolgens de keuring. Ik had die carwash veel eerder moeten ontdekken. Ik vond het geweldig. Het voelde alsof ik in een karretje zat op een van de waterattracties van de Efteling met dit verschil dat het mijn eigen karretje was.

Vorig jaar kocht ik mijn allereerste fiets voor mezelf in mijn leven. Ik ben nog opgevoed met het idee dat je geen nieuwe fiets koopt als een tweedehands fiets voor handen is. Zo reed ik tot mijn 32ste op de oude stadsfiets van mijn papa en vervolgens tot mijn 49ste op de oude stadsfiets van mijn mama. Echter ik voelde de laatste jaren dat het steeds lastiger werd om nog de afstand thuis - werk (Kontich - Antwerpen) te overbruggen met de oude stadsfiets. Het verschil in snelheid met de andere fietsers werd steeds groter. Niemand in de familie had een tweedehands elektrische fiets dus had ik eindelijk geen excuus meer om geen zelf te kopen.

De zuinigheid en het zeer traag reageren op veranderingen in de maatschappij is een rode draad in mijn leven. Het moet 1999 geweest zijn dat ik op 23 jarige leeftijd voor het eerst een vliegtuig nam. Dat was toen voor het werk dus anders had het misschien nog jaren geduurd. Of wat te denken van dat ik slechts rond 2000 voor het eerst een pizza at. Jongere generaties kunnen zich gewoon niet voorstellen dat er nog een tijd is geweest dat afhaal-pizza niet bestond.

Pas in 1994 werd het eerste filiaal van Domino's pizza in België geopend. Vandaag bestaat een enorme waaier aan pizzarestauranten en pizzasoorten. Er is voor ieder wat wils : peperoni-lovers, garden-lovers ...  Het is te zeggen bijna voor iedereen want een pizza voor schakers ben ik nog niet tegengekomen. Nee ik zal zelf geen pizza maken voor schakers maar ik kan wel iets anders maken voor schakers.  Het zoeken naar eindspelen in Chessbase beviel mij niet dus heb ik met AI de tool "Endgame-Lovers" gemaakt.

Een nieuw html-programma: Endgame-Lovers
Input: 1187 klassieke partijen van Brabo
Output: Overzicht aantal stukken in slotstellingen + export van 8 stukkeneindspelen

De oorspronkelijke bedoeling was om snel eindspelen uit mijn eigen partijen te kunnen filteren maar al snel realiseerde ik mij dat hier meer mogelijk was. Wie is de grootste endgame-lover en wie is absoluut geen fan van eindspelen. De pgns van de 84 spelers uit Opening-Age had ik nog staan. In 2 uurtjes had ik onderstaande resultaten.

Groen = beter dan het gemiddelde
Rood = slechter dan het gemiddelde

De grootste eindspelliefhebbers van de 84 zijn de Belgen Thomas Huesmann en Koen Achtergaele. De Belgische FM Kim Le Quang kan je dan weer helemaal geen plezier doen met een eindspel alhoewel slechts 39 partijen misschien te weinig is om serieuze conclusies te trekken.

Op Lichess stond enkele maanden geleden een artikel over 8 stukken Tablebases. Men had 1,3% van de 8 stukkeneindspelen opgelost en die beschikbaar gesteld op Lichess. Die 1,3% zou volstaan voor het oplossen van ongeveer 50% van de bordpartijen die eindigen in 8 stukkeneindspelen. Ik ben niet iemand die zonder meer zulke sterke claims aanvaardt. Dat wou ik wel eens zelf testen. Mijn tool "Endgame-lovers" gaf mij op een presenteerblaadje mijn 151 klassieke partijen die eindigden in 8 stukkeneindspelen.  Vervolgens checkte ik elk van die 8 stukkeneindspelen of ze in de 1,3% vielen.

74 op 151 beschouw ik als een voldoende bewijs dat het artikel bij het rechte eind heeft. Dan is de volgende vraag uiteraard hoe zinvol is dit voor de analyse. In slechts 4 van de 74 eindspelen maakte ik een of meerdere fouten. Echter in geen enkele van die 4 eindspelen kon ik Stockfish op een fout betrappen.

Ik twijfel er niet aan dat de nieuwe 8 stukken-tablebases het stellingsoordeel van Stockfish in heel extreme situaties kan corrigeren. In het Lichess-artikel en de commentaren kan je enkele van die zeer zeldzame voorbeelden vinden. Het lijkt mij leuk voor eindspelliefhebbers maar voor de praktijkschaker is het nutteloos. Als Stockfish de winst niet vindt in 8 stukken-eindspelen dan zal een mens het zonder hulp van tablebases evenmin vinden.

Brabo