Praktisch schaak deel 3

Een weinig bekende film van 2007 The Number 23 beschrijft het levensverhaal van iemand die overal het nummer 23 ziet. Ik ben geen grote fan van Jim Carrey maar met zijn speciale twist aan het einde, had de film wel iets. Apofenie heet het fenomeen van patronen zien in willekeurige zaken die met elkaar eigenlijk niets te maken hebben.

In dit artikel zal ik 4 stellingen voorleggen die ik de voorbije maanden ben tegengekomen. Ik dacht aanvankelijk na de eerste 2 voorvallen dat het puur toeval was. Echter na de derde en vooral de vierde, ben ik steeds meer in een patroon beginnen geloven. Kunnen we er een les uittrekken of is het puur apofenie? De eerste komt uit een van mijn eigen partijen die ik speelde eind vorig jaar in het EK-teams te Rhodos.

De tweede komt uit de Meesterklasse. Ik mis in tijdnood een ultieme remise tegen de Nederlandse internationaal meester Nico Zwirs.

De derde komt uit het zonet beëindigd Norway Chess. De Indische grootmeester Humpy Koneru mist op de eindmeet een tactische wending die haar de partij kost.

Echter de klap op de vuurpijl is zonder twijfel uit hetzelfde tornooi, de 2de nederlaag van Magnus Carlsen tegen de uiteindelijke tornooiwinnaar, de Indische topgrootmeester Praggnanandhaa. Zo blijft Magnus niet meer lang een +2800 speler.

Ik vermoed dat het patroon ondertussen duidelijk is. Wit kiest telkens fout voor de koning op te spelen terwijl koning naar beneden spelen noodzakelijk was. Puur toeval of heb ik een punt dat we "geprogrammeerd" zijn om onze koning op te spelen in dit soort stellingen? Hebben we niet allemaal heel lang geleden al geleerd dat de koning in het eindspel een actief stuk is? Vinden we het niet allemaal eng om onze koning alleen in een hoekje over te laten?

Het vraagstuk kan ook breder worden gesteld. Wat is menselijk (praktisch) schaak? Maiachess is een project die al enkele jaren met behulp van AI een engine tracht te maken die zo goed mogelijk menselijk schaak benadert. De meest recente versie van Maia werd onlangs aangekondigd op o.a. Lichess en kan reeds gemiddeld 57% van elke menselijke zet voorspellen.

Ik zie hierin wel leuke en interessante toepassingen. Voor trainers is het vaak heel lastig om fouten te categoriseren. De tool kan een handig hulpmiddel zijn in het bepalen van welke fouten eerst moeten worden aangepakt. Daarnaast zie ik ook mogelijkheden in de strijd tegen valsspelen. Omdat we een beter beeld krijgen van menselijk schaak, wordt het ook veel makkelijker om afwijkend spel te detecteren.

In 2023 schreef ik reeds dat ik geen fan ben van de open Lichess-database maar het Maia-project toont dat er ook duidelijke voordelen zijn. Met +7 miljard partijen vrij te downloaden is het een unieke goudmijn om met de hedendaagse krachtige AI-tools allerlei onderzoeken uit te voeren die tot voor kort onmogelijk waren. Zo ontdekte ik vorige week nog Elo+Chess met allerlei adembenemende statistieken over menselijk speelgedrag.

De Australische ontwikkelaar van Elo+Chess was zelfs zo vriendelijk om een leuke addendum aan mijn vorig artikel toe te voegen.

Bron: Hoe belangrijk zijn eindspelen ?

Het tempo en de elo hebben een duidelijke invloed op hoe belangrijk eindspelen zijn. Ik verwacht dat we in de nabije toekomst heel veel nieuwe inzichten over het praktisch schaak op deze wijze kunnen verwerven.

In 2020 schreef ik in deel 1 over hoe onzinnig het is om als mens trachten te spelen als een computer. Omgekeerd is een ander verhaal. Met de recente technologische ontwikkelingen slagen we er steeds beter in om het menselijk brein te begrijpen.

Brabo

Tablebases deel 4

Gisteren ben ik voor het eerst in mijn leven naar de carwash geweest. Een volautomatische carwash bestond niet in mijn kindertijd. Ik ben nog opgevoed met het idee dat je een auto moet wassen met de hand. Ik haat het manueel karweitje dus deed ik het slechts 2 keer per jaar. Echter gisteren had ik er totaal geen zin in na net 15km gewandeld te hebben en vandaag moet de auto netjes binnen voor onderhoud en vervolgens de keuring. Ik had die carwash veel eerder moeten ontdekken. Ik vond het geweldig. Het voelde alsof ik in een karretje zat op een van de waterattracties van de Efteling met dit verschil dat het mijn eigen karretje was.

Vorig jaar kocht ik mijn allereerste fiets voor mezelf in mijn leven. Ik ben nog opgevoed met het idee dat je geen nieuwe fiets koopt als een tweedehands fiets voor handen is. Zo reed ik tot mijn 32ste op de oude stadsfiets van mijn papa en vervolgens tot mijn 49ste op de oude stadsfiets van mijn mama. Echter ik voelde de laatste jaren dat het steeds lastiger werd om nog de afstand thuis - werk (Kontich - Antwerpen) te overbruggen met de oude stadsfiets. Het verschil in snelheid met de andere fietsers werd steeds groter. Niemand in de familie had een tweedehands elektrische fiets dus had ik eindelijk geen excuus meer om geen zelf te kopen.

De zuinigheid en het zeer traag reageren op veranderingen in de maatschappij is een rode draad in mijn leven. Het moet 1999 geweest zijn dat ik op 23 jarige leeftijd voor het eerst een vliegtuig nam. Dat was toen voor het werk dus anders had het misschien nog jaren geduurd. Of wat te denken van dat ik slechts rond 2000 voor het eerst een pizza at. Jongere generaties kunnen zich gewoon niet voorstellen dat er nog een tijd is geweest dat afhaal-pizza niet bestond.

Pas in 1994 werd het eerste filiaal van Domino's pizza in België geopend. Vandaag bestaat een enorme waaier aan pizzarestauranten en pizzasoorten. Er is voor ieder wat wils : peperoni-lovers, garden-lovers ...  Het is te zeggen bijna voor iedereen want een pizza voor schakers ben ik nog niet tegengekomen. Nee ik zal zelf geen pizza maken voor schakers maar ik kan wel iets anders maken voor schakers.  Het zoeken naar eindspelen in Chessbase beviel mij niet dus heb ik met AI de tool "Endgame-Lovers" gemaakt.

Een nieuw html-programma: Endgame-Lovers
Input: 1187 klassieke partijen van Brabo
Output: Overzicht aantal stukken in slotstellingen + export van 8 stukkeneindspelen

De oorspronkelijke bedoeling was om snel eindspelen uit mijn eigen partijen te kunnen filteren maar al snel realiseerde ik mij dat hier meer mogelijk was. Wie is de grootste endgame-lover en wie is absoluut geen fan van eindspelen. De pgns van de 84 spelers uit Opening-Age had ik nog staan. In 2 uurtjes had ik onderstaande resultaten.

Groen = beter dan het gemiddelde
Rood = slechter dan het gemiddelde

De grootste eindspelliefhebbers van de 84 zijn de Belgen Thomas Huesmann en Koen Achtergaele. De Belgische FM Kim Le Quang kan je dan weer helemaal geen plezier doen met een eindspel alhoewel slechts 39 partijen misschien te weinig is om serieuze conclusies te trekken.

Op Lichess stond enkele maanden geleden een artikel over 8 stukken Tablebases. Men had 1,3% van de 8 stukkeneindspelen opgelost en die beschikbaar gesteld op Lichess. Die 1,3% zou volstaan voor het oplossen van ongeveer 50% van de bordpartijen die eindigen in 8 stukkeneindspelen. Ik ben niet iemand die zonder meer zulke sterke claims aanvaardt. Dat wou ik wel eens zelf testen. Mijn tool "Endgame-lovers" gaf mij op een presenteerblaadje mijn 151 klassieke partijen die eindigden in 8 stukkeneindspelen.  Vervolgens checkte ik elk van die 8 stukkeneindspelen of ze in de 1,3% vielen.

74 op 151 beschouw ik als een voldoende bewijs dat het artikel bij het rechte eind heeft. Dan is de volgende vraag uiteraard hoe zinvol is dit voor de analyse. In slechts 4 van de 74 eindspelen maakte ik een of meerdere fouten. Echter in geen enkele van die 4 eindspelen kon ik Stockfish op een fout betrappen.

Ik twijfel er niet aan dat de nieuwe 8 stukken-tablebases het stellingsoordeel van Stockfish in heel extreme situaties kan corrigeren. In het Lichess-artikel en de commentaren kan je enkele van die zeer zeldzame voorbeelden vinden. Het lijkt mij leuk voor eindspelliefhebbers maar voor de praktijkschaker is het nutteloos. Als Stockfish de winst niet vindt in 8 stukken-eindspelen dan zal een mens het zonder hulp van tablebases evenmin vinden.

Brabo

Seniortornooien deel 4

De makers van ChessPath Explorer vertelden mij vorige week dat 50 schakers hun website hadden gevonden dankzij door te klikken op mijn artikel Verrassingen deel 5. Ik vind dat heel veel voor iets wat ik in een verborgen paragraaf vermeld heb. Misschien heb ik de impact van deze blog onderschat. Het is duidelijk niet enkel AI die de bezoekersaantallen opdrijven.

Ook in de meest recente editie van de Lange Rokade podcast kwam deze blog weer aan bod. Ik kreeg zelfs een soort compliment. Brabo mag dan wel een 50-tiger zijn, hij is nog geen senior want hij is nog fit. Ik snap de redenering uiteraard. Senioren spelen in een aparte categorie omdat ze niet meer dezelfde energie hebben als vroeger. Ik ben nog fit dus ik kan nog niet worden beschouwd als een senior.

Tot een paar maanden geleden zou ik die fitheid ook beaamd hebben. Zelfs vandaag durf ik dat nog te bevestigen maar ik ben ondertussen veel voorzichtiger geworden. Elke 50-tiger wordt in Vlaanderen uitgenodigd om een stoelgangtest te doen in het kader van een bevolkingsonderzoek betreffende darmkanker. Mijn dochter bleef aandringen dus heb ik die uitgevoerd de dag voor mijn 50ste verjaardag. Een paar weken later kreeg ik te horen dat ik bij de 5% ongelukkigen was die een coloscopie wordt aanbevolen. Anderhalf maand later werden tijdens de coloscopie 6 poliepen weggehaald waaronder meerdere groter dan een centimeter. Deze week kreeg ik eindelijk geruststellende feedback. Een aanvullend labonderzoek gaf geen ernstige aanwijzingen op groter onheil. Ik moet ten laatste over 3 jaar opnieuw een coloscopie ondergaan en ondertussen mijn stoelgang zelf in de gaten houden.

Ik ben er dus voorlopig goedkoop van af maar het had wellicht anders afgelopen indien ik niets had ondernomen. In meer dan 27 jaar ben ik nooit een dag afwezig geweest op het werk voor ziekte dus het is maar goed dat ik dit niet als excuus heb gebruikt. Een fitte 50-tiger biedt geen garanties voor zij die twijfelen om mee te werken aan het darmkankeronderzoek.

Het was voor mij een goede motivatie om eens alles op een rijtje te zetten. Wat wil ik nog doen en wat wil ik zeker niet meer doen? De voorbije maanden stond het schaken on hold en dat heb ik duidelijk gemist. Nu de dokter mij groen licht gaf, is het tijd om nieuwe plannen te maken. Welke tornooien wil ik spelen? Kies ik voor gewone open tornooien of eerder seniortornooien?

Mijn eerste seniortornooi smaakte duidelijk naar meer. Het is heel aangenaam om een tornooi te kunnen spelen zonder voortdurend te moeten denken aan ratingverlies. Open tornooien zijn te vaak een doorgeefluik voor elo van oud naar jong. Bovendien vond ik het ook verfrissend om eens een heel tornooi zonder oordopjes te kunnen spelen. Ik had ze elke ronde mee in Marienbad maar ik heb ze geen enkele keer moeten gebruiken. Ondanks sommige senioren hardhorig waren, was er veel meer discipline en respect voor elkaar.

Desondanks ben ik niet van plan om onmiddellijk Marienbad nog eens mee te spelen. Daarvoor vond ik mijn partijen te weinig interessant. Een goed gespeelde partij werd te vaak ontsierd door een lelijke blunder. In ronde 4 kreeg ik een half punt in de schoot geworpen.

Ik merk op dat veel oudere spelers een heel erudiete schaakkennis hebben maar geregeld momenten van concentratieverlies hebben. Ik vind het pijnlijk om op die manier honderden punten op termijn te verliezen. De meesten lijken zich neergelegd te hebben bij deze gang van zaken. Hun liefde voor het schaakspel staat hierboven.

Die filosofie vertaalt zich ook in de partijvoorbereidingen. Ik heb geen spelers tegengekomen in Marienbad die zich (serieus) hebben voorbereid op hun partij. Zelfs de enige grootmeester in het gezelschap Keith Arkell verraste mij door de opening in onze onderlinge partij pretentieloos te spelen.

Stevig scoren en niet verliezen is leuk maar vind ik te weinig om een tornooi te spelen. Het voorbije seizoen heb ik meermaals getoond dat ik het schaken nog niet verleerd ben.

Een leuke nieuwe uitdaging lijkt mij dan ook om eens een Europees of Wereldkampioenschap bij de senioren mee te spelen. Voor FIDE World Senior Teams Chess Championships (18-29 april) ben ik te laat. Er was enkel een Belgische ploeg bij de +65. Ik vind dat persoonlijk vreemd want ik ben zelf nooit gecontacteerd geweest voor een Belgische ploeg bij de +50. Is hier dan niemand voor aangesteld binnen de Belgische bond?

Als de bond geen alternatief heeft dan wil ik aanspreekpunt zijn voor de categorie spelers tussen 50 en 65. Als Engeland 5 teams + een apart vrouwenteam kan afvaardigen bij de +50 dan moet toch 1 ploeg ook mogelijk zijn met de Belgen. Ik snap niet hoe België een tornooi laat links liggen waar 25 grootmeesters aan deelnemen. Velen zijn legenden.

Ik wil niet wachten tot mijn pensioen om tegen die legenden te kunnen spelen. De kans bestaat dat tegen dan ik of vele van die legenden er niet meer zullen zijn. Het aantal deelnemers ligt beduidend hoger bij de +65 jarigen op die continentale seniortornooien dan bij de +50 jarigen. Veel schakers zijn optimisten.

Brabo

Opponent-Prep

Meer dan 100.000 bezoekers verwacht ik deze maand voor de blog. Momenteel staat de teller al voorbij 90.000. Dit lijkt heel positief maar is het niet. In Brazilië, Singapore, Vietnam, US, ... worden datacenters opgestart die met AI-technologie wereldwijd kennis vergaren. Het gaat zelfs zo ver dat ik in de krant lees van een nieuw datacenter die opgestart wordt in Duitsland en de volgende dagen is er een hoge piek van verkeer uit Duitsland. Deze blog is een belangrijke bron om schaakkennis te vergaren. Kopiëren/ stelen op gigantische schaal kan je het noemen.

Voor veel bloggers en contentmakers is de maat vol. Men beslist om dit AI-verkeer te stoppen door een portaal. Je moet jezelf eerst laten registreren vooraleer je nog op de website iets kan lezen. Het is een extra drempel waardoor ook veel trouwe lezers afhaken. Ik ben er geen fan van. Deze blog wil ik voor iedereen zo toegankelijk mogelijk houden. Bovendien is geld nooit een drijfveer voor mij geweest. Alles is en blijft gratis.

De laatste tijd krijg ik steeds vaker de vraag waarom ik geen geld tracht te verdienen met het schaken. Enkele schaakvrienden vonden het absurd dat ik mijn nieuwe tool "Opponent-prep" gratis aan het grote publiek op deze blog zou voorstellen. Desondanks dat is exact wat ik hier nu zal doen. Hierbij toon ik dus ook mijn dikke middelvinger aan al die app-en website-ontwikkelaars. Ze wilden mij niet helpen dus hebben ze hun kans verkeken.

In mijn vorig artikel gaf ik aan dat ik vele uren tijd spendeerde aan het voorbereiden van mijn partijen in de Nederlandse Meesterklasse. Veel potentiële tegenstanders hebben elk honderden tot zelfs meer dan duizend klassieke partijen in de publieke databases staan. Tot een paar maanden geleden vergeleek ik de openingen van die partijen 1 per 1 manueel met mijn persoonlijke analyses. Dankzij 2 avonden vibe-coding heb ik nu een tool die dit allemaal automatisch doet.

Overzicht van witrepertoire Nederlandse grootmeester Hugo Ten Hertog
t.o.v. mijn persoonlijk analyses

Links laad ik mijn eigen repertoire via een pgn. Rechts laad ik de partijen van de tegenstander. Ik vul onze beide namen in, kies het kleur waarmee ik wil spelen en druk op import. Alles duurt niet meer dan enkele seconden op voorwaarde dat de pgns beschikbaar zijn. De oranje bolletjes geven de overlapping tussen beide repertoires aan. Ik zie in een oogopslag wanneer mijn tegenstander wat gespeeld heeft en hoe hij ermee gescoord heeft. Echter het meest interessante aan de tool vind ik de "Export PGN". Met een druk op de blauwe knop krijg ik ogenblikkelijk een compleet overzicht.

Extract uit "Export PGN" uit de tool "Opponent Prep"
Overzicht van zwartrepertoire Nederlandse grootmeester Casper Schoppen
t.o.v. witrepertoire Nederlandse grootmeester Liam Vrolijk

In het voorbije decennia heb ik een wit en zwart-repertoire opgebouwd uit + 5000 varianten samen. Ik vermoed de meeste spelers hebben dit niet. Echter dit hoeft geen obstakel te zijn. Je kan perfect andere input gebruiken als repertoire. Ik denk aan een pgn van je coach, een pgn van een chessable-cursus of gewoon een pgn met de partijen van je favoriete grootmeester. In bovenstaand voorbeeld gebruik ik bijvoorbeeld de partijen van de Nederlandse grootmeester Liam Vrolijk.

Je zou met de tool zelfs aan de hand van Paul Morphy's partijen een partijvoorbereiding kunnen maken op Magnus Carlsen. Ik raad zoiets niet aan maar het toont wel de oneindige mogelijkheden van de tool. Dankzij de tool win ik 8 uren terug per wedstrijd in de Nederlandse Meesterklasse. De meeste gewonnen uren zijn voor de wedstrijd maar ook na de wedstrijd win ik nog uren. Dankzij de "Export PGN" is de vervelende klus van papieren analyses digitaliseren ook weggevallen.

Partijvoorbereiding met zwart op het complete eerste team
 van de Nederlandse schaakclub Paul Keres, klaar in luttele minuten

Ik heb de resultaten van de export vergeleken met mijn spelersdatabase uit het vorig artikel. De output is niet enkel identiek maar vaak zelfs beter. Manueel gaat er af en toe iets fout wat niet gebeurt door de tool.

Bovendien is het veel makkelijker geworden om analyses up te daten. Als ik de input-pgn aanpas dan zie ik dat onmiddellijk terug in elke nieuwe output. Spelers met meerdere repertoirekeuzes kunnen dus ook makkelijk switchen.

Transposities is de achillespees van de tool. Dit is een welbekend fenomeen die zelfs Chessbase niet kan oplossen. Het aantal mogelijke schaakposities is te groot om op te slaan zonder maar te spreken van alle interne verbanden. Desondanks herkent mijn tool al heel veel transposities. Mits mijn repertoirefiles te herschikken, verwacht ik zelfs op termijn dat er nog zelden transposities gemist zullen worden.

"Opening-prep" zal voor spelers die zich nooit voorbereiden weinig meer zijn dan een leuk speeltje. Voor mij is het echter een game-changer vooral in de Nederlandse Meesterklasse. Het levert niet alleen enorm veel tijdswinst op maar het zorgt er ook voor dat ik competitieschaak weer leuker vind. Ik zag steeds meer op tegen de ellenlange saaie partijvoorbereidingen. Nu die grotendeels van de baan zijn, zit ik te popelen om nieuwe schaakplannen te maken.

Brabo

De spelersdatabase

Het was pas dagen na de laatste ronde van de Belgische interclub dat ik me realiseerde dat ik nog niet gekeken had naar de resultaten en eindstanden. 30 opeenvolgende jaren had ik zelf meegespeeld. Sinds mijn breuk vorig jaar in oktober met Deurne had ik mij ver weg gehouden van de Belgische interclub. Ik vond het een vreemde gewaarwording. Ik had grotere afkickverschijnselen verwacht. Het doet mij opnieuw denken aan de Truman Show.

Bovendien heb ik evenmin extra tornooien gespeeld om het verlies aan Belgische interclub te compenseren. De vrijgekomen tijd geraakte vliegensvlug opgevuld met andere zaken. Zo werd ik eind vorig jaar voor het eerst lid van een wandelclub. Wandelen heb ik altijd graag gedaan (zie o.a. Ambities deel 3) . Zondagen gaan ik en mijn echtgenote nu al maanden wandelen overal in Vlaanderen.

Daarnaast ben ik de voorbije maanden ook begonnen met vibe-coding. Meerdere van die projecten kwamen al op deze blog aan bod en nog leuks staat gepland voor de toekomst. Van sommige projecten droomde ik al vele jaren en nu kan ik ze ook eindelijk uitvoeren. Sam Altman, CEO van Open AI vertelde het onlangs nogal plastisch in een interview: het is de wraak van de idee-personen. Vroeger werden personen met (zotte) ideeen weggelachen. Vandaag hoef je niemands hulp meer. Je kan onmiddellijk bewijzen dat je idee werkt.

De schaakmicrobe is eindelijk dood? (zie deel 1, deel 2, deel 3, deel 4 en deel 5) Dat is uiteraard onmogelijk. Integendeel, ik heb er deze keer geen foto van genomen maar het record van 82 bladen recto verso handgeschreven partijvoorbereidingen heb ik dit seizoen zeker verbroken. Ik speelde dit seizoen voor het eerst alle 9 partijen in de Nederlandse Meesterklasse mee. Door het ontbreken van de Belgische interclub had ik alle tijd om mij er 100% op te concentreren. Elke partij werd op zijn minst een 8 dagen schaakfestival.

Een schaakfestival in de Nederlandse Meesterklasse

Ik ken uiteraard niet alle spelers in de Nederlandse externe maar ik vermoed 99% doet niets meer dan de 8 uren van de wedstrijd spelen + reistijd. Ik kom op ruim 5 keer meer tijd. Ik denk niet dat iemand zelfs in de Meesterklasse in de buurt hiervan komt.

Dit soort schema combineren met de Belgische interclub lukt niet. Het is zelfs niet mogelijk om 2 wedstrijden Meesterklasse na elkaar hiermee te spelen. Ik snap zelf ook wel dat het teveel is dus ben ik steeds op zoek hoe ik bepaalde zaken kan automatiseren. Hoe kan ik tijd winnen zonder kwaliteitsverlies? 

Dankzij de Lichess-Games-Downloader uit het vorige artikel kon ik reeds 2 uren besparen op woensdag. Een paar maanden geleden had ik 3 uren nodig voor het verzamelen van klassieke en correspondentiepartijen. Vandaag doe ik het met de nieuwe tool in 1 uur want ik hoef niet meer te klooien met lichess broadcasts. Yottabase vertelt mij zelden nog iets meer.

Eind 2018 lanceerde ik al de spelersdatabase waarvan ik in het artikel curieuzeneuzemosterdpot melding maakte. Daar had ik meer van verwacht. Begin 2019 had ik nog maar 4 partijvoorbereidingen op spelers in de spelersdatabase. Vandaag zijn dat er ondertussen 337.

Mijn spelers-database met zelf-gemaakte voorbereidingen sinds eind 2018

Ik had een substantiële tijdswinst verwacht maar die valt dik tegen. Ik zie uiteenlopende redenen.

• Analyses geraken outdated of ik speel ondertussen iets anders.
• Spelers wisselen heel snel tussen openingen dus veel aanvullingen blijven nodig.
• Het is vrij arbeidsintensief om een spelersvoorbereiding van papier over te zetten naar de database met speeljaren (vaak meer dan 15 minuten).
• Ik kom weinig dezelfde spelers tegen.

Ik speelde voorbije 7 jaren beduidend vaker tegen buitenlanders dan Belgen.
Dat is geen toeval want ik heb er mijn redenen voor.

Ik heb een maand geleden besloten om die spelersdatabase niet meer verder te onderhouden. Er komen geen nieuwe spelers meer bij en ik zal ook geen verdere updates meer maken. De reden ligt echter niet bij het rendement maar ik heb nu een tool die het gewoon overbodig heeft gemaakt. Wat en hoe, dat is voor een volgend blogartikel.

Brabo

Lichess Games Downloader

150 miljoen dollar omzet maakte vorig jaar Chess.com. Ik vind dat ongelooflijk veel geld voor een nichemarkt als het schaken. Zoiets heb ik nooit eerder gehoord in het schaken. De alliantie die vorige maand werd aangekondigd tussen Lichess en Take Take Take moeten we dan ook zien als een reactie hierop. Magnus wil een groter deel van de Chess.com-koek maar de grote bazen bij Chess.com houden het been stijf. Om Chess.com onder druk te zetten, tracht Magnus hun monopolie te breken met behulp van Lichess. Lichess ziet er geen graten in als het maar uiteindelijk ook meer leden oplevert voor Lichess.

Daarnaast zie ik veel nieuwe websites een eigen verdienmodel opstarten. 1 procent van de chess.com-omzet is nog steeds 1,5 miljoen dollar per jaar. Een schaakwebsite lanceren is kinderspel geworden met AI. De kosten zijn hoogstens een paar honderd euro per jaar. Als je geklikt hebt op enkele van de websites vermeld in mijn recent artikel AI beïnvloedt competitieschaken deel 3 dan bots je vaak heel snel tegen een betaalmuur. Wie niet waagt niet wint. Echter ik verwacht dat de meeste sites binnen enkele jaren alweer verleden tijd zijn. Moveread die ik vermeldde in AI beïnvloedt competitieschaken deel 2 is een modern voorbeeld waarvan de website niet meer actief is.

Chess.com heeft vandaag meer dan 250 miljoen accounts. Dat betekent nog geen 1% van die accounts betaalt. Met 100% gratis van Lichess, Stockfish, ... is het dan ook heel moeilijk geworden om schakers te overtuigen om voor schaak-software te betalen. Bovendien zijn schakers vindingrijk om kosten te vermijden. Onderstaande waarschuwing op Yottabase laat weinig over aan de verbeelding.

Het aanmaken van oneindig aantal nieuwe accounts is een oude truc (zie Papua New Guinea) om betalen te vermijden. Anderzijds merk ik op dat tegenmaatregelen weinig zoden aan de dijk brengen. Het levert nauwelijks of geen extra inkomsten op.

Bij recent checken van mijn eigen partijen op Yottabase was het daarom geen verrassing dat Yottabase niet meer zo up date was al voorheen. De partijen die ik gespeeld had in 2026 voor de Stukkenjagers waren nog steeds niet beschikbaar. Nog geen jaar geleden werden Lichess-uitzendingen binnen een paar dagen al beschikbaar gemaakt op Yottabase zie lichess deel 3.

https://lichess.org/fide/203602/Brabo

Andere publieke databases zijn in hetzelfde bedje ziek. Als je vandaag de Lichess-broadcast-partijen van een speler wilt dan moet je ze manueel downloaden. Echter dat is een heel vervelende en tijdrovende klus. Zou het niet mogelijk zijn om met AI hiervoor een tool te maken? Een avondje vibe-coding bracht mij de oplossing: de Lichess Games Downloader.

De Lichess Games Downloader die ik creëerde met behulp van Claud.ai.

De tool werkt zelfs voor spelers zoals de Belgische nummer 1 Daniel Dardha met + 100 tornooien. De tijdswinst bedraagt makkelijk 5 minuten bij spelers met slechts enkele tornooien tot meer dan half uur bij spelers met meer dan 100 tornooien. In de Nederlandse Meesterklasse waarbij ik wedstrijden voorbereid op soms 10 spelers betekent dit opgeteld meerdere uren winst. Hieronder zie je de output in een pgn voor bovenstaande opdracht.

Pgn gemaakt op mijn naam met 61 Lichess-broadcast partijen van mezelf.

De tool doet meer dan lichess zelf aanbiedt op #broadcasts. Lichess heeft geen filter op naam. Evenmin zijn de partijen van de lopende maand inbegrepen die uiteraard het meest waardevol zijn.

Noch mijn vraag aan Lichess om deze functionaliteit aan te bieden, noch mijn voorstel om mijn Lichess Games Downloader gratis te integreren werd door Lichess positief beantwoord. Ik vermoed dat men bang is van de extra load die zulke tool kan creëren op hun platform. Chess.com heeft zelfs recent hun gebruiksvoorwaarden hiervoor geüpdatet.

Ik heb (nog) geen verbod gezien op mijn geautomiseerde tool van Lichess. Trouwens mijn Lichess Games Downloader werkt zelfstandig zonder Lichess-account. Lichess-voorwaarden zijn hierdoor niet van toepassing. Ik heb mijn tooltje ondertussen met mijn ploeggenoten van de Stukkenjagers gedeeld. Ik denk niet dat ze het verder verspreiden alhoewel ik er geen bezwaar tegen zou hebben. De load blijft voorlopig dan ook verwaarloosbaar.

Brabo

Wat is jouw schaakleeftijd?

Eind vorig jaar kon je bij Spotify achterhalen wat je luisterleeftijd is, zie Ook verbaasd over je luisterleeftijd op Spotify Wrapped? Dit is hoe de streamingdienst die bepaalt. Ik vond het een leuk speeltje. Na mijn artikel Seniortornooien deel 3 vroeg ik mij af of iets gelijkaardigs ook mogelijk is op basis van openingskeuzes. Dat zou niet evident zijn. Op liedjes staat copyright en ligt de release-datum vast. Openingen hebben helemaal geen strikte omschrijving noch kennen een datum.

Dit eerste obstakel klaarde ik door enkele minimum-eisen van een opening te bepalen.

1) De openingen moeten door meerdere spelers bestudeerd worden en bewust worden gespeeld. Hiervan moet bewijs bestaan in de vorm van partijen in een publieke database.

2) Het aantal openingen moet kunnen worden samengevat in een bestand van minder dan 10MB. Ik wil later dit bestand via mail makkelijk kunnen delen.

Met trial en error kwam ik tot onderstaande selectie van openingszetten

1) De zetten zijn uitsluitend van klassieke bordpartijen omdat te veel spelers de opening in online en snelle tempi niet serieus nemen.

2) De zetten zijn uitsluitend van partijen gespeeld tussen + 2500 fidespelers en bovendien meermaals voorkomend. Ik heb de limiet op minstens 7 keer meermaals gelegd om de grootte van de database onder de 10MB te houden.

Een jaartal plakken op een opening deed ik door te kijken naar de partijen die gespeeld werden met de opening. De meeste publieke databases houden naast de zetten ook het jaartal van een partij bij. Ik nam vervolgens de stelling aan dat een opening het jaartal krijgt van wanneer de opening op zijn hoogtepunt was. M.a.w. het jaartal van de opening is het gemiddelde van de jaartallen van de partijen met die opening.

Manueel is dit onbegonnen werk om op grote schaal te berekenen dus ontwikkelde ik de html-tool "Opening-Age" hiervoor met behulp van Claude.ai. In ongeveer een avond vibe-coding lukte het mij. Hieronder zie je een screenshot met het resultaat van een zoekfunctie op mezelf.

Html-tool: "Opening Age"
Overzicht repertoire van Brabo op basis
van 174 klassieke partijen gespeeld sinds 2023

Ik raad aan om enkel klassieke partijen gespeeld in de laatste 3 jaren op te laden. Oude partijen zijn vaak weinig representatief voor het actuele openingsrepertoire. Opening-Age geeft ogenblikkelijk een rapport over je openingen.

- Een split tussen moderne, oude en niet theoretische openingen

- Het jaartal van hoogtepunt populariteit van je openingskeuzen

- De diepte van je openingen

- De gemiddelde elo van de tegenstanders

- Een grafisch overzicht van aantal openingen per leeftijd

- Een detail van elke opening netjes gerangschikt volgens leeftijd die je kan exporteren in excel

Met die excel maakte ik manueel een grafisch overzicht van openingsleeftijd volgens elo. Ik speel tegen iedereen dezelfde openingen dus het is niet erg verrassend dat de trendlijn geen variatie toont op de openingsleeftijd.

Overzicht 1 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Eenzelfde overzicht wou ik ook volgens geboortejaar van mijn tegenstanders. Hiervoor consulteerde ik manueel 1 per 1 hun fideprofielen. Een eerdere poging om dat te automatiseren mislukte want AI gaat snel hallucineren als het te lang duurt om de data op te halen.

Overzicht 2 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Leeftijd van mijn tegenstanders blijkt dus wel een beperkte invloed te hebben op de openingsleeftijd. Een opening kies je tenslotte ook met 2. Ik wou meer weten dus begon ik met partijen van andere spelers op te laden in Opening-Age. Spelers met minstens 35 klassieke partijen (1 per maand over de voorbije 3 jaar) in de publieke database kwamen hiervoor in aanmerking.

84 spelers werden met Opening-Age bestudeerd

Het kostte mij een avond werk om bovenstaande tabel te maken maar het resultaat mag er zijn. Enkele spelers vallen hierbij onmiddellijk op.

1) De speler met het meest moderne openingsrepertoire is niet verrassend WK-challenger Javokhir Sindarov.

2) De speler met het meest outdated repertoire is: de 65 jarige Britse grootmeester Keith Arkell

3) De speler die het langst bekende theoriepaden volgt, is de Belgische IM Steven Geirnaert.

4) De speler die het snelst de bekende theoriepaden verlaat, is de Belgische FM Jacob Dreelinck

5) De speler die het vaakst niet-theoretische openingen speelt is de Belgische expert Elias De Reese.

6) De speler die het vaakst klassieke openingen speelt is de Belgische IM Glen De Schampheleire.

84 spelers is relatief weinig. Met een gemiddelde elo +2300 kunnen we evenmin spreken van een goede representatie van de modale clubschaker. Het probleem is uiteraard dat van zeer weinig -2300 spelers voldoende partijen openbaar zijn. Desondanks denk ik dat de grafieken die ik maakte van de 84 spelers toch enkele heel duidelijke karakteristieken tonen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens elo

Hier zien we in tegenstelling tot mijn persoonlijke grafiek wel een heel duidelijke verandering volgens elo. Hoe hoger de elo, hoe jonger de gemiddelde leeftijd van de openingskeuzes wordt. Dit wordt ook bevestigd als we kijken naar het % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens elo

Het opvolgen van moderne openingen wordt exponentieel belangrijk als je de wereldtop nadert. Het is dan ook de wereldtop die nieuwe trends maken.

Tenslotte was mijn oorspronkelijke bedoeling om te achterhalen of we een schaakleeftijd kunnen koppelen aan openingskeuzes. Opnieuw gebruikte ik hiervoor de fidewebsite om de geboortejaren van de 84 spelers te achterhalen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens geboortejaar

Oudere spelers kiezen gemiddeld vaker voor oudere openingen. Echter individueel zijn er enorme variaties. Een schaakleeftijd bepalen op basis van openingen is dus onmogelijk. Hetzelfde zien we ook in de spreiding % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens geboortejaar

De doelstelling van het project is niet gehaald maar ik vind het geen verloren project. Opening-Age heeft mij 3 interessante zaken geleerd.

1) Mijn openingskennis zit net onder de 4 trendlijnen in bovenstaande grafieken. Het is nogmaals een bewijs van wat ik al schreef in Paranoia. Mijn reputatie van openingsspecialist stemt niet overeen met de realiteit.

2) Oude openingen zijn vaak oud omdat topspelers het vandaag riskant vinden om te spelen. Met Opening-Age kan je dus snel zien welke stukken van je eigen repertoire misschien een update nodig hebben.

3) Opening-Age is een extra wapen in de partijvoorbereiding. Het laat toe om heel snel iemands repertoire te onderzoeken op zwaktes. Iemand met een breed repertoire kan dus zijn openingsstrategie hiermee optimaliseren.

Opening-Age is op aanvraag beschikbaar. Iemand die webspace hiervoor wilt delen, mag mij ook contacteren. Er valt nog meer te vertellen maar ik sluit af want dit is reeds veruit het langste artikel ooit op deze blog. Meer vibe-coding-projecten komen in latere artikels aan bod. Met dit voorbeeld wou ik alvast de enorme mogelijkheden van deze AI-evolutie demonstreren. 

Brabo