De sterktelijst deel 3

Onmiddellijk na de publicatie van mijn vorig artikel werd ik erop attent gemaakt dat mijn informatie alweer verouderd was. Het schuiven van de spelers in de Belgische interclub wordt (drastisch) beperkt volgens het verslag van de BAV op 20 juni 2026. Voor 4de en 5de afdeling worden de verschuivingen met 50% gereduceerd. Voor 3de afdeling is het met 33,3% en voor de hoogste 2 afdelingen met 25%. Ik vind het merkwaardig na slechts 1 seizoen waar +92% van de deelnemers al gebruik maakte van verschuivingen. Het doet mij denken aan wat ik recent las in het boek Alkibiades. In dat boek worden talloze voorbeelden gegeven van hoe onvoorspelbaar een democratie werkt. De opinie van het volk verandert soms heel snel.

Dat wil niet zeggen dat ik de nieuwe aanpassingen perse veroordeel. Wel betwijfel ik sterk of dat beslissingen zijn genomen met een grondige kennis van zaken. De bondsvoorzitter schrijft dat men zelf aanwezig moet zijn op de BAV voor meer informatie. Ik was niet aanwezig maar zal in dit artikel een poging ondernemen om de voor- en nadelen van verschuiven uit te leggen.

1) Strikte volgorde volgens elorating (geen verschuivingen mogelijk)

• Je krijgt op papier de meest interessante match voor elk speler.
• Resultaten van een ploeg volgen beter de eloratings (meer zuivere competitie)
• Energieverslindende discussies tussen spelers betreffende bordvolgorde worden vermeden

2) Maximaal 1 bord verschuiven

• Ik speelde eens een seizoen 9 keer met zwart (waarvoor ik achteraf een fles wijn heb gekregen als bedankje). Sommige spelers kunnen/ willen enkel thuiswedstrijden meespelen. Ik maak geen probleem van telkens zwart maar veel spelers vinden dat niet ok. 1 bord verschuiven, lost dit probleem op.
• Het laattijdig invallen van spelers kan soms met heel beperkte impact voor de ploeg.
• Er kan in beperkte mate rekening gehouden worden met persoonlijke voorkeuren.

3) Meerdere borden verschuiven

• Veel makkelijker om laattijdige invallers toe te voegen zonder impact op de hele ploeg
• Extra dimensie aan de competitie (onvoorspelbaarder en complexer)
• Meer variatie in de tegenstand
• Interclub wordt minder individueel maar meer ploeg
• Ongelijke partijvoorbereidingen worden kleiner (iedereen moet de voorbereiding spreiden)

Op dat laatste aspect wil ik graag wat verder borduren. In mijn vorig artikel vertelde ik dat er enorme variaties bestaan tussen teams in het toepassen van verschuivingen. Dus ik wou eens weten of dat ook consequenties heeft op de resultaten. Van elk team berekende ik de overscore/ onderscore op basis van de eloformule: =1 / (1 + 10^((elotegenstander - eigen elo) / 400)). In een excel klaarde ik de klus in enkele uren.

Impact van verschuivingen op over- of onderscore voor de totale competitie.

In de laagste 3 afdelingen worden er niet of nauwelijks partijen voorbereid. Ik zie dan ook geen verband in bovenstaande grafiek tussen aantal verschuivingen en resultaten. Als we uitzoomen op enkel de 2de afdeling dan zien we een totaal ander beeld.

Impact van verschuivingen op over- of onderscore voor enkel de 2de afdelingen.

• De 3 ploegen met het minst aantal verschuivingen behaalden gemiddeld bijna 7 volle punten minder dan ze volgens elo hadden moeten behalen over het seizoen.
• De 3 ploegen met het meest aantal verschuivingen behaalden gemiddeld ruim 5 volle punten meer dan ze volgens elo hadden moeten behalen over het seizoen.
• Een punt per match onderscoren komt overeen met 3-5 verliezen i.p.v. 4-4 scoren of gemiddeld een 100 elopunten per bord handicap. Over 8 borden spreken we dan over 800 elo cadeau geven aan de tegenstander.

Bovenstaande grafiek is geen hard bewijs van de impact door partijvoorbereidingen. De data is beperkt. Andere factoren spelen misschien ook een rol (zie bv Average Joe). Dat is terechte kritiek maar het lijkt mij evenmin goed bestuur om stoïcijns vast te houden aan een strikte bordvolgorde.

Trouwens ik wil ook nog de lezer waarschuwen dat zelfs een 100% flexibele opstelling met 10 borden niet betekent dat partijvoorbereidingen verdwijnen. Voor het eerst in 7 seizoenen Nederlandse interclub werd ik eens gepakt met een partijvoorbereiding. Ik slaagde er bijna nog in om een -1 pion situatie uit de opening tegen een honderd punten hoger gekwoteerde speler goed te maken. Close but no cigar.

Helemaal zeker ben ik niet dat het een partijvoorbereiding is want mijn tegenstander liet achteraf niets los over de opening. Echter het lijkt mij te veel toeval dat mijn tegenstander Peter Lombaers zonder nadenken een verfijning introduceerde op het spel van de Nederlandse grootmeester Max Warmerdam. Bovendien moest Peter winnen van mij om een IM-norm te scoren. 

Nu het maakt eigenlijk niet uit wat de waarheid is van Peter's partijvoorbereiding. Ik heb zelf meermaals bewezen in het voorbije seizoen dat een 100% flexibele opstelling geen obstakel hoeft te zijn om een succesvolle partijvoorbereiding te maken. Met mijn nieuwe tools (zie Opponent prep) heb ik bovendien de nodige voorbereidingstijd aanzienlijk kunnen inkorten.

Brabo

Conservatisme in het schaken

De nieuwe editie van de Lange Rokade-podcast is sinds vorige week beschikbaar. De 3 tenoren zitten al aan nummer 17 en bereiken telkens meerdere honderden schakers. In de meest recente editie ging het uiteraard over de afschaffing van de Belgische elo. Technisch is dit niet helemaal correct want de laatste Belgische elo mag nog gebruikt worden door tornooiorganisatoren tot 1 oktober.

Online zag ik zelfs enkele schakers voor het eerst een reactie plaatsen om hun ongenoegen over de afschaffing kenbaar te maken. Het is ook te laat om nu nog iets te kunnen terugdraaien. De beslissing werd goedgekeurd op de jaarlijkse algemene vergadering en het omschakelingsproces is volop in beweging. We zullen later wellicht enkele (onderschatte) negatieve neveneffecten zien verschijnen.

Desondanks verwacht ik dat de grote meerderheid weinig moeite zal hebben om de Belgische elo vaarwel te zeggen. Dit seizoen zag ik dit ook bij het nieuwe Belgische interclubreglement waarbij ploegen een flexibele opstelling mogen gebruiken. Slechts 29 ploegen van de 391 (396 - 5 bye-ploegen) maakten geen enkele keer gebruik van het nieuwe reglement. Met +92% adopters mogen we dan ook het nieuwe reglement als algemeen goedgekeurd beschouwen.

Echter er zijn natuurlijk grote verschillen onderling in hoe de ploegen gebruikmaakten van dit nieuwe reglement. Op schaakfabriek schreef Wessel Van Kessel al een eerste artikel hierover maar ik bleef een beetje op mijn honger zitten. Ik had tijd dus maakte ik mijn eigen uitgebreid onderzoek. Ik wou weten of er nog iets veranderd was sinds de publicatie van het schaakfabriekartikel. Ook wou ik weten in welke mate er geschoven werd met spelers door ploegen.

Het schaakfabriekartikel werd gepubliceerd na ronde 5. In alle afdelingen zien we daarna een duidelijke toename van het aantal verschuivingen per ronde. Nipt kampioen van het absoluut aantal verschuivingen in alle afdelingen is de eerste ploeg van Mercatel. Ze schoven 138 keer met hun spelers (= 39% t.o.v. maximum 352 mogelijke verschuivingen).

Echter procentueel spant een ploeg uit 5de !! afdeling de kroon. Leuven Centraal 17 schoof 56 keer met hun spelers t.o.v. een maximum van 88 mogelijke verschuivingen = 64%.

Dus 5 van de 11 ronden heeft Leuven Centraal 17 hun opstelling ondersteboven gezet. Ik denk dat hun tegenstanders raar opgekeken hebben. Ik betwijfel of iedereen het grappig vond.

Het gebruik van de flexibiliteit lijkt dus steeds minder af te hangen van de afdeling maar is veelal iets hoe de ploegkapitein er zelf naar kijkt. Sommigen willen geen tijd hierin steken. Anderen goochelen naar hartenlust met opstellingen.

De mediaan ligt dus net onder de 20% gebruik. Ik verwacht volgend seizoen zal dit omhoog gaan zeker naar het lezen van dit en vooral mijn volgend blogartikel. Mijn ex-ploeg Deurne behoorde niet verrassend bij de meest conservatieve. Mijn nieuwe ploeg Chesslooks Lier is dan weer niet toevallig in het segment met de meeste verschuivingen.

De keuze voor Chesslooks Lier had ik al enkele maanden geleden gemaakt dus voor ik weet had van hun vergaande flexibele opstellingen. Echter dit ligt volledig in de lijn met een van de belangrijke redenen waarom ik voor Chesslooks Lier gekozen heb. Mijn nieuwe club kiest uitdrukkelijk voor een erg progressieve kijk op het schaken.

Zo zijn ze bij mijn weten de eerste club die een heus clubkampioenschap georganiseerd hebben met klassiek Fischer Random-schaak. Later dit jaar organiseren ze naast het BK-blitz ook voor het eerst een BK-Fischer Random.

Zaterdag 21 november, Kruisbogenhofstraat 7, 2500 Lier

Zondag 22 november, Kruisbogenhofstraat 7, 2500 Lier

De inschrijvingspagina's voor BK Blitz en BK Fischer Random zijn net online. Ik denk niet dat Fischer Random zal doorbreken (in België of de wereld) maar dat is hier bijzaak. Het is gewoon erg leuk om al die verfrissende initiatieven te zien in een club. Aan enkele heb ik al deelgenomen/ meegewerkt in de voorbije maanden. De whatsapp-berichtjes en mails vliegen zelfs lang na het slot van de interclub heen en weer. Het is net alsof ik met de nieuwe club 30 jaar vooruit ben gestapt.

Brabo

PS

Schuiven van spelers wordt volgend jaar (drastisch) beperkt volgens het verslag van de BAV op 20 juni 2026. De aanpassing werd goedgekeurd met 136 personen voor en slechts 34 tegen. Ik vind het merkwaardig dat een grote meerderheid na slechts 1 seizoen al een nieuw reglement aanpast. Er wordt niet vermeld waarom en wie dit gevraagd heeft.

Česká Klubovka IV

De Netflix-serie The Queen's Gambit ligt al bijna 6 jaar achter ons maar blijft vandaag nog altijd beschikbaar om te bekijken in België. Ik herinner mij uit de serie een opmerkelijk fragment wanneer de protagonist Beth Harmon haar eerste tornooi wil spelen. In US moeten spelers zelf voor het materiaal zorgen. De organisatie wil hoogstens enkele klokken lenen in geval van nood.

Ik vroeg mij in het verleden af waarom kan in US niet wat in Europa wel kan. Europa is zeker niet rijker dan US betreffende inkomsten voor schaken. Dus de reden ligt elders en die ontdekte ik laatst in het tornooi van Teplice. Europese clubs die een tornooi organiseren, lenen geregeld een groot aantal borden van clubs in de buurt. In Europa kan je veel clubs vinden op een relatief kleine oppervlakte. In US moet je vaak honderden kilometers rijden om nog een schaakclub te vinden.

Het onderling lenen van schaakmateriaal tussen clubs is een welbekend gebruik in Europa maar bij spanningen tussen clubs kan het wel eens moeizaam verlopen. Een lokale deelnemer in Teplice vertelde mij dat er recent in de organisatie een breuk was geweest. Zelfs lang voor de echtscheiding wist ik al dat conflicten schering en inslag zijn in de schaakwereld. Competitieschaak is niet voor doetjes en trekt dan ook sterke karakters aan.

Dus geraakte de organisatie niet aan het benodigd aantal standaard schaaksets ondanks een fel afgeslankt aantal deelnemers t.o.v. 2 jaren geleden (81 ipv. 240). Nood vergt creativiteit en daarom koos de organisatie om hun 50 jaar oude schaaksets boven te halen. Het zijn schaaksets die nog werden gebruikt in het communistisch Tsjecho-Slowakije die op heel wat punten afwijken van wat we gewoon zijn.

2 type Česká Klubovka IV schaaksets

Česká Klubovka IV stukken op een competitiebord

Het is echt vintage. Je ziet dit duidelijk o.a. aan de versleten dozen. Ik vind de torens prachtig in detail uitgewerkt. Zulke schaaksets worden vandaag geregeld voor 200 euro verkocht. Ik vind het enkel lastig om koning en dame van elkaar te onderscheiden. Een bijzonder vriendelijke lokale speler vertelde mij dat koning en lopers vaak als vader en zonen worden benoemd.

Ik vertelde al eerder in de schaakrepubliek dat het schaakmateriaal soms krakkemikkig is in Tsjechië maar dit vond ik nog een stap verder. Ik had echt schrik om een partij te verliezen door mij te vergissen tussen dame en koning. De fide-reglementen vertellen ons dat de schaakstukken in Stauton-stijl moeten zijn en duidelijk herkenbaar. Voor de lokale (oudere) spelers was er geen probleem en blijkbaar ook niet voor de aanwezige fide-arbiters. Ik wou hierover geen polemiek starten dus bekeek ik het als een thuisvoordeel. Ik kan blindspelen en onthouden waar de dames en koningen op het bord staan tijdens het spelen.

Desalniettemin ruilde ik in mijn eerste partij met de Česká Klubovka IV schaakset onmiddellijk de dames toen de kans zich voordeed. Dat was alvast 1 zorg minder en hierna kon ik mij helemaal concentreren op de partij.

Uiteindelijk speelde ik slechts 2 partijen met deze schaakset. De hoogste borden mochten met de normale stukken spelen dus het was een extra motivatie om op de hoogste borden te kunnen spelen.

Voor mij was het de eerste keer in ruim 30 jaar competitieschaak dat ik zoiets heb meegemaakt. Als ik het mij goed herinner, heb ik wel midden jaren 90 nog in de Brugse schaakkring schaaksets gezien met French Regency stijl. Die schaaksets waren heel populair in Europa voor dus de Stautonstukken hen in de vergetelheid deden belanden.

Mijn papa kreeg ooit zo een schaakset voor Sinterklaas. Hij had het gelukkig nog niet weggebracht naar de Kringloopwinkel want het is echt waardevolle antiek (zie 185 euro verkocht online in 2021).

Het 70 jarig-oude French Regency-schaakset van mijn papa.
Met de andere kant kan je dammen.
De damschijven zitten in de schuifjes aan de zijden van het bord.

Ik weet niet meer wanneer ik de spelregels precies geleerd heb maar ik heb op bovenstaand bord zeker enkele partijen gespeeld. Ik was er nooit fan van want ook hier is het zonder voorkennis niet mogelijk om met zekerheid het verschil tussen dame en koning te bepalen. Voor de juiste prijs mogen lezers mij contacteren.

Sommigen schrijven op het einde van hun carrière/ leven hun memoires. Deze blog bespaart mij dat werk. Echter ik ben niet iemand die blijft hangen in het verleden. In tegenstelling tot velen hecht ik weinig emotionele waarde aan objecten. 

Brabo

Wie is de online schaker ?

Een paar maanden geleden las ik op de KBSB-website dat er 100.000 actieve Belgen zijn op chess.com. Met een actieve speler wordt bedoeld een account die minstens 1 partij gespeeld heeft in de voorbije maand. Zelfs al bestaat er geen controle op de identiteit van online chess.com-schakers dan nog is het duidelijk dat vandaag online schaken vele malen groter is dan bordschaken. Vele malen is hierbij een understatement. De voorbije maand waren er geen 1000 KBSB-spelers die minstens 1 fide-rated partij hebben gespeeld.

Desondanks blijven veel bordschakers claimen dat online schaken geen echt schaken is. Deze houding ligt zonder twijfel aan de basis dat bordschaken slechts een heel klein stukje heeft meegesurfd op de online schaakexplosie. Ik ken geen enkele Belgische club die online spelers actief rekruteert. Misschien zal dit straks veranderen want fide heeft zonet aangekondigd dat je echte fideratings kunt verdienen met online schaken: Fide and World-Chess agree to test a first over the board official rating earned online. Noch Chess.com, noch Chessbase vertellen hierover iets op hun websites en dat is veelzeggend. Fide is eindelijk wakker geschud na de publicatie van 150 miljoen dollar inkomsten voor Chess.com in 2025. Fide publiceerde een prognose van "slechts" 18,85 miljoen euro inkomsten voor 2026.

Ik heb even overwogen om na de echtscheiding mij helemaal terug te trekken van bordschaken en mij volledig toe te leggen op het online schaken. Dit zou mij een resem belangrijke voordelen opleveren. Toch ben ik daar niet mee verdergegaan met in het achterhoofd mijn artikel Online rapid. Ik ben mentaal niet klaar om op een schaakdieet van enkel online blitz te kunnen overleven.

Echter ik ken vele bordschakers die de overstap wel gemaakt hebben. Zij hebben bordschaken definitief ingeruild voor het online schaken. Het is iets wat mij opviel de voorbije 16 maanden bij een speciaal project "Wie is de online schaker ?" naar aanleiding van Anoniem deel 3. Sinds begin vorig jaar heb ik met Chessbase telkens de identiteit trachten te achterhalen van mijn tegenstanders op Chess.com. Het was zonder twijfel mijn leukste project ooit.

Extract uit mijn project "Wie is de online schaker ?"

Voor ik uit de doeken tracht te doen wie de online schaker is, wil ik ook nog meegeven dat ik tijdens het project keer op keer mijn piekrating kon verbeteren. Het bijhouden in een tabel van de tegenstanders, zorgt ervoor dat je de online partijen met meer focus speelt. Het is tevens een ideaal middel om de gevaren van de schaakverslaving tegen te gaan. Het vergt vaak meerdere minuten tot een uur om te achterhalen wie een tegenstander is. Tenslotte wordt de hele online ervaring veel leuker als je weet wie de tegenstanders zijn.

1) Hoe efficiënt kan Chessbase accounts linken aan echte namen?

Bij 35% van de accounts kon ik met +80% zekerheid zeggen dat Chessbase de juiste naam kan linken aan een online account. Dit vind ik persoonlijk een laag rendement. Ik speel voortdurend met een + 2700 rating dus spelers met een lagere online rating zullen nog veel slechtere resultaten behalen. Bovendien zijn veel van mijn tegenstanders al titelhouders waarvan de naam bekend is door Titled Tuesdays. Zonder Titled Tuesdays zou het percentage op een magere 10% liggen.

2) Ruim 45% van de Chess.com accounts toont zijn echte naam.

Titled Tuesday-spelers zijn verplicht om hun echte naam te tonen. Daarnaast merk ik op dat er veel spelers hun naam tonen omdat ze toch geen bordschaken meer spelen. Partijvoorbereidingen zijn onbestaande in online schaak. Alles samen kon ik van 56% chess.com-tegenstanders hun echte naam achterhalen.

3) De gemiddelde leeftijd van mijn (gekende) tegenstanders is 30 jaar dus ongeveer hetzelfde als de gemiddelde leeftijd van een KBSB-speler.

Mijn jongste tegenstander was 11 jaar uit Vietnam. Mijn oudste tegenstander was de 60 jarige gepensioneerde IM Alfonso Almeida Saenz. Slechts 11% van mijn tegenstanders is ouder dan ik. De nationaliteiten online zijn meer gevarieerd dan in bordschaken maar betreffende leeftijd is het verschil miniem.

4) De gemiddelde fide-elo van mijn (gekende) tegenstanders is 2204. Zij hebben een gemiddelde chess.com-rating van 2656.

Gemiddeld ligt dus de chess.com-rating 452 elo hoger maar er zijn individueel enorme verschillen. Voor de Russische IM Jaroslav Ulko op rust bedraagt het verschil slechts 177 elo. Een Indier had 868 elo meer op chess.com dan zijn 1695 fide. Hij was tevens de laagste fide waar ik tegen gespeeld heb. De hoogste was de Duitse grootmeester Roven Vogel met 2551 fide.

5) Een chess.com-account van mijn tegenstanders is gemiddeld 7 jaar oud met gemiddeld 14.844 partijen op gespeeld. Dat is dus gemiddeld iets meer dan 2000 per jaar.

Veel accounts waren gloednieuw. De oudste dateerde van 2008. De 51 jarige Amerikaanse IM Alan Stein is niet meer actief in bordschaken maar was de tegenstander met het meest aantal online partijen:  129.741. Dat is meer dan 8500 partijen gemiddeld per jaar (opende zijn account in 2011) en dus ook een pak meer dan ik speel (zie taktiek deel 6).

6) Mijn gekende tegenstanders hebben gemiddeld 405 partijen staan in de Big Database. De meest recente dateert gemiddeld van 2024.

Het gemiddelde wordt omhoog getrokken door een groep Titled-Tuesday-spelers waarvan de partijen massaal in de Big Database terechtkwamen.

Het was mijn oorspronkelijke bedoeling om dit artikel een half jaar tot een jaar later te schrijven. Ik wou pas iets publiceren als ik minstens 500 accounts had voor het onderzoek. De lancering van een nieuwe tool heeft stokken in de wielen gestoken. Ik ga de naam van die tool voorlopig niet publiceren alhoewel ik denk dat de geest al uit de fles is. Online een repertoire oefenen zit er niet meer in tot de toegang van eigen online partijen kan worden afgesloten. Ik speel vandaag online enkel nog rommel en daar wens ik heel weinig tijd aan te spenderen. Ik verwacht veel titelhouders zullen in de volgende maanden mijn voorbeeld volgen.

Brabo

Kibitzen is verleden tijd ?

In Oost-Europese tornooien zoals die van de Czechtour krijgen alle deelnemers na afloop van het tornooi een kleine naturaprijs. In West-Europese tornooien volgt op de prijsuitreiking vaak een gratis receptie met hapjes en drankjes. Het is een bedankje van de organisatie aan de deelnemers maar vooral ook een trucje om volk te lokken naar de prijsuitreiking. Als organisatie sla je een mal figuur bij de sponsors wanneer bijna niemand opdaagt bij de prijsuitreiking.

Desondanks merk ik telkens op bij prijsuitreikingen dat de meeste spelers hun kat sturen. Persoonlijk als ik een slecht tornooi gespeeld heb, heb ik ook geen zin meer in het bijwonen van een prijsuitreiking. Schakers zijn masochisten maar er zijn grenzen aan zelfkastijding. Er is niets leuk aan om als loser tussen uitsluitend winnaars te zitten.

Zelfs sommige winnaars vinden het soms niet nodig om op een prijsuitreiking te zijn maar steeds meer organisatoren zijn niet bereid om prijzen achteraf op te sturen. Afwezig zijn betekent steeds vaker ook geen prijs. Dus toen ik laatst in +50 Teplice een tweede plaats behaalde met bijhorende geldprijs van 8000 Tsjechische kronen bleef ik braaf wachten op de prijsuitreiking. Dat was licht vervelend. Op veel Oost-Europese tornooien is er noch een bar noch een analyseruimte waardoor je een beetje doelloos zit rond te hangen. De prijsuitreiking volgde van zodra de laatste partij beëindigd was. Dus dan weet je op enkele uren na niet wanneer dit precies zal zijn. Je ziet dan ook vaak dat een grote groep spelers rond het laatste bord staat te kijken.

In Teplice stond nog veel meer volk te kijken maar ik heb er geen foto van gevonden.
Een gelijkaardige foto publiceerde ik reeds in het artikel marathonpartijen.

Dit gedrum rond een bord zag je decennia geleden veel vaker in tornooien. De opkomst van live-borden heeft zeker geen goed gedaan aan het kibitzen. Zelfs met grote schermen en stoelen, trek je vandaag geen publiek meer naar een tornooi. Dat kon ik in Teplice nogmaals gadeslaan.

Een eenzame kibitzer.
Bron: Teplicechessclub

Bovendien is het ook zo dat fide, organisatoren aanraadt om toeschouwers te weren uit tornooien. In mijn artikel Security schreef ik reeds dat zelfs deelnemers onmiddellijk de speelzaal moeten verlaten na het beëindigen van hun partij. Enkel onder strikte begeleiding van officials laat men toeschouwers nog in beperkte mate toe. Daar heeft fide weer een extra melkkoe in gevonden. Fide verkoopt tickets aan toeschouwers voor hun tornooien. In het Europees teamkampioenschap van 2025 zag ik zo een groepje toeristen binnenkomen om de aapjes eens van dichtbij te bekijken.

Toegegeven ik heb in het verleden wel vaker meegemaakt dat toeschouwers een vervelende impact op de partij hadden. Het overkwam mij laatst ook in de Nederlandse Meesterklasse. Net toen de 40ste zet werd genaderd op de meeste borden, kwamen 2 jonge kinderen van een speler binnengelopen. "Ben je nog aan het schaken, papa?" In het verslag Aanstaande landskampioen op de koffie in Tilburg wou de Nederlandse IM Herman Grooten niet zeggen dat hij hierdoor geblunderd had maar sommige blunders waren vreemd op dit niveau.

Ik speelde het bord net naast van de speler met de 2 kleine kinderen en mijn tegenstander de Nederlandse IM Nico Zwirs leek mij een duidelijk slachtoffer.

Echter de zet daarna was nog erger. Ik stond al klaar om mijn hand uit te steken als teken van opgave toen Nico (winnaar van o.a. Dortmund Open 2024) tot mijn verwondering Tf2 niet speelde.

Zwart aan zet.
40...Tf2 wint hier eenvoudig een toren

Het slot van die partij kwam reeds aan bod in Praktisch schaak deel 3 dus het liep uiteindelijk toch nog goed af voor Nico. Ik vermoed dat het toeschouwers-ongelukje anders een heel slechte nasmaak had gegeven.

Vorig jaar heb ik de tornooien van Gent en Brasschaat bezocht om te kibitzen. Zoiets zal ik niet meer doen in de toekomst. Ik kreeg meermaals de vraag waarom ik daar was. Als je tijd kunt vrijmaken om te kibitzen dan kan je tijd vrijmaken om mee te spelen. Je kan perfect thuis partijen volgen door de liveborden. De meeste deelnemers hebben geen tijd noch zin om te socializen tijdens of tussen de ronden met buitenstaanders. Kibitzen lijkt verleden tijd.

Brabo

Schaken in films deel 2

Op het einde van een interclubseizoen neem ik elk jaar een schaakpauze maar deze keer had ik er al snel genoeg van. Het wegvallen van de Belgische interclub en abrupt stopzetten van online schaken (meer hierover in een later artikel) kon ik niet blijven compenseren met het maken van nieuwe programma's aan de hand van vibecoding. Terwijl mijn kinderen midden in hun examens zaten, koos ik om een tornooi in het buitenland te spelen. Bovendien moesten mijn kinderen helemaal hun plan trekken want ook mijn echtgenote ging mee. Teplice (Tsjechië) is zowel bekend voor zijn schaaktornooi als uitstekende toeristische bestemming.

Met slechts 1 partij per dag en een paar extra reisdagen voor de +800 km autoritten, hadden we dus 11 dagen in totaal te overbruggen. Met temperaturen die in enkele dagen meer dan 10 graden stegen, was het noodzakelijk om extra veel kledij mee te nemen. Voor openingsboeken was er dan ook geen ruimte meer in de koffers. Erg vond ik dat niet want mijn meest recente aankoop dateert reeds van 2020 (zie regressietesten).

2 artikels eerder schreef ik o.a. over mijn avontuur met de eerste carwash. Het aanschaffen van mijn eerste digitaal openingsboek moet nog gebeuren. Vandaag vertrouw ik voor openingen uitsluitend op mijn eigen analyses of de databases. Dat betekent niet dat ik nooit schaakboeken koop. Voor "speciale" (vaak niet technische) schaakboeken maak ik af en toe nog een uitzondering. Het boek Filmgids voor schaakliefhebbers (eerste publicatie in 2025) was er weer zo eentje die absoluut een artikel op deze blog verdient.

In 2018 vermeldde ik in vakantie deel 5 de uitstekende blog van de Belgische expert Nikolaas Verhulst zie belgianchesshistory. Nikolaas heeft het tot op vandaag geregeld over schaken in films maar dit boek is veel ambitieuzer. De Nederlander Rob Spaans bespreekt er in detail 80 speelfilms, 42 documentaires en 38 (afleveringen) van series waarin schaken een belangrijke rol speelt. Hij heeft ze allen minstens 2 keer gezien. Het is een ongelooflijk monnikenwerk. Als cinefiel moet ik toegeven dat ik deze keer niet aan de enkels geraak van Rob.

Tussen 1 en 4 pagina's spendeert Rob aan elke recensie. Ze staan netjes chronologisch gerangschikt in het boek. Ik ben zelf geen fan van oude films maar ik was toch benieuwd welke voor mij de oudste was die ik zelf heb gezien. Het boek claimt dat de oudste schaakfilm dateert van 1901 maar mijn oudste is "slechts" van 1973. Omdat ik pas geboren ben in 1976 was het uiteraard een herhaling die ik vele jaren later zag bij mijn grootouders. In Sociale media schreef ik reeds over hoe populair misdaadseries waren in mijn kindertijd. De Amerikaanse detective-serie Columbo liep van 1971 tot 2003. De hoofdrolspeler Peter Falk is reeds overleden in 2011.

Het moet 40 jaar geleden zijn dat ik die episode gezien heb maar 1 fragment is mij altijd bijgebleven. Voor de match van start gaat voor het wereldkampioenschap gaat de wereldkampioen samen met de uitdager op restaurant. Tja en als schakers samen op restaurant gaan dan gaat het gesprek al snel enkel over schaken. Dat er geen bord of stukken aanwezig zijn, hoeft geen probleem te zijn. Uitdager en wereldkampioen gebruiken alles wat ze vinden om stukken van te maken.

The Most Dangerous match (episode S2,E7)
Zout/ peper-potjes, olijven, kaasjes, ... worden gebruikt als stukken.

De 2 vergeten totaal dat er nog gegeten moet worden want gaan helemaal op in hun spelletje. 40 jaar later op het EK-teams moest ik er plots weer aan denken. Een groepje schakers liet hun bergen eten koud worden. Midden al dat eten stond een veel te interessante schaakstelling op een schaakbord. Ik wou er toen een foto van maken maar ik kreeg er geen toestemming voor.

Op het einde van het boek geeft Rob best of-lijstjes van films/ documentaires/ series. Een heel leuke bonus is de lijst van links waar je schaakfilms gratis kunt bekijken. Een superbonus is dat Rob ook nog een website bijhoudt voor belangrijke schaakfilms na de publicatie van zijn boek: Rob Spaans-filmgids.

Ik vond Robs eerste boek Reisgids voor schaakliefhebbers al knap maar deze over schaakfilms spreekt mij nog meer aan. Ik kijk uit naar zijn recensie van de zopas aangekondigde Noorse thriller "The Nation's Gambit". Die komt later op Netfflix.

Brabo

Praktisch schaak deel 3

Een weinig bekende film van 2007 The Number 23 beschrijft het levensverhaal van iemand die overal het nummer 23 ziet. Ik ben geen grote fan van Jim Carrey maar met zijn speciale twist aan het einde, had de film wel iets. Apofenie heet het fenomeen van patronen zien in willekeurige zaken die met elkaar eigenlijk niets te maken hebben.

In dit artikel zal ik 4 stellingen voorleggen die ik de voorbije maanden ben tegengekomen. Ik dacht aanvankelijk na de eerste 2 voorvallen dat het puur toeval was. Echter na de derde en vooral de vierde, ben ik steeds meer in een patroon beginnen geloven. Kunnen we er een les uittrekken of is het puur apofenie? De eerste komt uit een van mijn eigen partijen die ik speelde eind vorig jaar in het EK-teams te Rhodos.

De tweede komt uit de Meesterklasse. Ik mis in tijdnood een ultieme remise tegen de Nederlandse internationaal meester Nico Zwirs.

De derde komt uit het zonet beëindigd Norway Chess. De Indische grootmeester Humpy Koneru mist op de eindmeet een tactische wending die haar de partij kost.

Echter de klap op de vuurpijl is zonder twijfel uit hetzelfde tornooi, de 2de nederlaag van Magnus Carlsen tegen de uiteindelijke tornooiwinnaar, de Indische topgrootmeester Praggnanandhaa. Zo blijft Magnus niet meer lang een +2800 speler.

Ik vermoed dat het patroon ondertussen duidelijk is. Wit kiest telkens fout voor de koning op te spelen terwijl koning naar beneden spelen noodzakelijk was. Puur toeval of heb ik een punt dat we "geprogrammeerd" zijn om onze koning op te spelen in dit soort stellingen? Hebben we niet allemaal heel lang geleden al geleerd dat de koning in het eindspel een actief stuk is? Vinden we het niet allemaal eng om onze koning alleen in een hoekje over te laten?

Het vraagstuk kan ook breder worden gesteld. Wat is menselijk (praktisch) schaak? Maiachess is een project die al enkele jaren met behulp van AI een engine tracht te maken die zo goed mogelijk menselijk schaak benadert. De meest recente versie van Maia werd onlangs aangekondigd op o.a. Lichess en kan reeds gemiddeld 57% van elke menselijke zet voorspellen.

Ik zie hierin wel leuke en interessante toepassingen. Voor trainers is het vaak heel lastig om fouten te categoriseren. De tool kan een handig hulpmiddel zijn in het bepalen van welke fouten eerst moeten worden aangepakt. Daarnaast zie ik ook mogelijkheden in de strijd tegen valsspelen. Omdat we een beter beeld krijgen van menselijk schaak, wordt het ook veel makkelijker om afwijkend spel te detecteren.

In 2023 schreef ik reeds dat ik geen fan ben van de open Lichess-database maar het Maia-project toont dat er ook duidelijke voordelen zijn. Met +7 miljard partijen vrij te downloaden is het een unieke goudmijn om met de hedendaagse krachtige AI-tools allerlei onderzoeken uit te voeren die tot voor kort onmogelijk waren. Zo ontdekte ik vorige week nog Elo+Chess met allerlei adembenemende statistieken over menselijk speelgedrag.

De Australische ontwikkelaar van Elo+Chess was zelfs zo vriendelijk om een leuke addendum aan mijn vorig artikel toe te voegen.

Bron: Hoe belangrijk zijn eindspelen ?

Het tempo en de elo hebben een duidelijke invloed op hoe belangrijk eindspelen zijn. Ik verwacht dat we in de nabije toekomst heel veel nieuwe inzichten over het praktisch schaak op deze wijze kunnen verwerven.

In 2020 schreef ik in deel 1 over hoe onzinnig het is om als mens trachten te spelen als een computer. Omgekeerd is een ander verhaal. Met de recente technologische ontwikkelingen slagen we er steeds beter in om het menselijk brein te begrijpen.

Brabo