Wat is jouw schaakleeftijd?

Eind vorig jaar kon je bij Spotify achterhalen wat je luisterleeftijd is, zie Ook verbaasd over je luisterleeftijd op Spotify Wrapped? Dit is hoe de streamingdienst die bepaalt. Ik vond het een leuk speeltje. Na mijn artikel Seniortornooien deel 3 vroeg ik mij af of iets gelijkaardigs ook mogelijk is op basis van openingskeuzes. Dat zou niet evident zijn. Op liedjes staat copyright en ligt de release-datum vast. Openingen hebben helemaal geen strikte omschrijving noch kennen een datum.

Dit eerste obstakel klaarde ik door enkele minimum-eisen van een opening te bepalen.

1) De openingen moeten door meerdere spelers bestudeerd worden en bewust worden gespeeld. Hiervan moet bewijs bestaan in de vorm van partijen in een publieke database.

2) Het aantal openingen moet kunnen worden samengevat in een bestand van minder dan 10MB. Ik wil later dit bestand via mail makkelijk kunnen delen.

Met try en error kwam ik tot onderstaande selectie van openingszetten

1) De zetten zijn uitsluitend van klassieke bordpartijen omdat te veel spelers de opening in online en snelle tempi niet serieus nemen.

2) De zetten zijn uitsluitend van partijen gespeeld tussen + 2500 fidespelers en bovendien meermaals voorkomend. Ik heb de limiet op minstens 7 keer meermaals gelegd om de grootte van de database onder de 10MB te houden.

Een jaartal plakken op een opening deed ik door te kijken naar de partijen die gespeeld werden met de opening. De meeste publieke databases houden naast de zetten ook het jaartal van een partij bij. Ik nam vervolgens de stelling aan dat een opening het jaartal krijgt van wanneer de opening op zijn hoogtepunt was. M.a.w. het jaartal van de opening is het gemiddelde van de jaartallen van de partijen met die opening.

Manueel is dit onbegonnen werk om op grote schaal te berekenen dus ontwikkelde ik de html-tool "Opening-Age" hiervoor met behulp van Claude.ai. In ongeveer een avond vibe-coding lukte het mij. Hieronder zie je een screenshot met het resultaat van een zoekfunctie op mezelf.

Html-tool: "Opening Age"
Overzicht repertoire van Brabo op basis
van 174 klassieke partijen gespeeld sinds 2023

Ik raad aan om enkel klassieke partijen gespeeld in de laatste 3 jaren op te laden. Oude partijen zijn vaak weinig representatief voor het actuele openingsrepertoire. Opening-Age geeft ogenblikkelijk een rapport over je openingen.

- Een split tussen moderne, oude en niet theoretische openingen

- Het jaartal van hoogtepunt populariteit van je openingskeuzen

- De diepte van je openingen

- De gemiddelde elo van de tegenstanders

- Een grafisch overzicht van aantal openingen per leeftijd

- Een detail van elke opening netjes gerangschikt volgens leeftijd die je kan exporteren in excel

Met die excel maakte ik manueel een grafisch overzicht van openingsleeftijd volgens elo. Ik speel tegen iedereen dezelfde openingen dus het is niet erg verrassend dat de trendlijn geen variatie toont op de openingsleeftijd.

Overzicht 1 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Eenzelfde overzicht wou ik ook volgens geboortejaar van mijn tegenstanders. Hiervoor consulteerde ik manueel 1 per 1 hun fideprofielen. Een eerdere poging om dat te automatiseren mislukte want AI gaat snel hallucineren als het te lang duurt om de data op te halen.

Overzicht 2 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Leeftijd van mijn tegenstanders blijkt dus wel een beperkte invloed te hebben op de openingsleeftijd. Een opening kies je tenslotte ook met 2. Ik wou meer weten dus begon ik met partijen van andere spelers op te laden in Opening-Age. Spelers met minstens 35 klassieke partijen (1 per maand over de voorbije 3 jaar) in de publieke database kwamen hiervoor in aanmerking.

84 spelers werden met Opening-Age bestudeerd

Het kostte mij een avond werk om bovenstaande tabel te maken maar het resultaat mag er zijn. Enkele spelers vallen hierbij onmiddellijk op.

1) De speler met het meest moderne openingsrepertoire is niet verrassend WK-challenger Jakhovir Sindarov.

2) De speler met het meest outdated repertoire is: de 65 jarige Britse grootmeester Keith Arkell

3) De speler die het langst bekende theoriepaden volgt, is de Belgische IM Steven Geirnaert.

4) De speler die het snelst de bekende theoriepaden verlaat, is de Belgische FM Jacob Dreelinck

5) De speler die het vaakst niet-theoretische openingen speelt is de Belgische expert Elias De Reese.

6) De speler die het vaakst klassieke openingen speelt is de Belgische IM Glen De Schampheleire.

84 spelers is relatief weinig. Met een gemiddelde elo +2300 kunnen we evenmin spreken van een goede representatie van de modale clubschaker. Het probleem is uiteraard dat van zeer weinig -2300 spelers voldoende partijen openbaar zijn. Desondanks denk ik dat de grafieken die ik maakte van de 84 spelers toch enkele heel duidelijke karakteristieken tonen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens elo

Hier zien we in tegenstelling tot mijn persoonlijke grafiek wel een heel duidelijke verandering volgens elo. Hoe hoger de elo, hoe jonger de gemiddelde leeftijd van de openingskeuzes wordt. Dit wordt ook bevestigd als we kijken naar het % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens elo

Het opvolgen van moderne openingen wordt exponentieel belangrijk als je de wereldtop nadert. Het is dan ook de wereldtop die nieuwe trends maken.

Tenslotte was mijn oorspronkelijke bedoeling om te achterhalen of we een schaakleeftijd kunnen koppelen aan openingskeuzes. Opnieuw gebruikte ik hiervoor de fidewebsite om de geboortejaren van de 84 spelers te achterhalen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens geboortejaar

Oudere spelers kiezen gemiddeld vaker voor oudere openingen. Echter individueel zijn er enorme variaties. Een schaakleeftijd bepalen op basis van openingen is dus onmogelijk. Hetzelfde zien we ook in de spreiding % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens geboortejaar

De doelstelling van het project is niet gehaald maar ik vind het geen verloren project. Opening-Age heeft mij 3 interessante zaken geleerd.

1) Mijn openingskennis zit net onder de 4 trendlijnen in bovenstaande grafieken. Het is nogmaals een bewijs van wat ik al schreef in Paranoia. Mijn reputatie van openingsspecialist stemt niet overeen met de realiteit.

2) Oude openingen zijn vaak oud omdat topspelers het vandaag riskant vinden om te spelen. Met Opening-Age kan je dus snel zien welke stukken van je eigen repertoire misschien een update nodig hebben.

3) Opening-Age is een extra wapen in de partijvoorbereiding. Het laat toe om heel snel iemands repertoire te onderzoeken op zwaktes. Iemand met een breed repertoire kan dus zijn openingsstrategie hiermee optimaliseren.

Opening-Age is op aanvraag beschikbaar. Iemand die webspace hiervoor wilt delen, mag mij ook contacteren. Er valt nog meer te vertellen maar ik sluit af want dit is reeds veruit het langste artikel ooit op deze blog. Meer vibe-coding-projecten komen in latere artikels aan bod. Met dit voorbeeld wou ik alvast de enorme mogelijkheden van deze AI-evolutie demonstreren. 

Brabo

AI beïnvloedt competitieschaken deel 3

Anderhalf jaar geleden vertelde ik in deel 2 dat we wellicht op de drempel staan van een maatschappij waarin AI een grote rol zal spelen. Vandaag is het zover en daar hebben het velen zeer moeilijk mee. Een interview met de bekende schrijver Herman Brusselmans: " Ik voel mij afgeschreven. Ik ben gewoon niet meer van deze tijd." raakte duidelijk een gevoelige snaar. Honderden lezers schreven een reactie waarin ze het roerend eens zijn met Herman.

Vooral sinds begin dit jaar gaat het erg hard ook in het schaken. Ik volg blogs en forums nog steeds nauwgezet. Dan zit je op de eerste rij van alle nieuwe ontwikkelingen. Wanneer vrienden iets doorsturen dan heb ik er vaak 1 of 2 maanden eerder al over gelezen. Wie weet nog interessante aanvullingen op onderstaande lijst van nieuwe schaaksites?

- Chessstalker: Overzicht van stijl, openingen, ... van iemand om te gebruiken in een voorbereiding.

- Novelty hunter: Scannen van nieuwe interessante openingsideeën in een pgn.

- Openingcoach: Detecteer in welke openingen je het vaakst fouten maakt in online schaken.

- Chessboardmagic: Een gigantische collectie van tools en alternatieve schaakspelletjes (sinds 2022)

- Lichess-browser-extension: Een browser-extensie die je toelaat om honderden extra features toe te voegen aan Lichess

- Chesspertise: Een alternatief voor Chessbase

- Fix Your Online Opening Mistakes: Check online partijen waar afgeweken wordt van een Chessable cursus

- TactiqDev: Een offline puzzel-trainer

- Blunder.clinic: Hier gaat het niet om de juiste zet te vinden maar om de foute zet te vermijden.

- Chessbingo: Bingo spelen aan de hand van schaakpuzzels oplossen.

- Chess game analyzer: Een programma om op objectieve wijze een schoonheidsprijs toe te kennen.

- Chessalyz.ai: Een programma om op meer interactieve wijze een partij te analyseren (sinds 2025).

- Chessatlas.net: Een programma om openingen in te drillen.

- Unpuzzle: Een programma om te leren spelen als een computer.

- outprep.xyz: Een programma om partijtjes te spelen tegen iemands repertoire.

- Blunderbook: Puzzels oplossen die je laat maken van je eigen lichess-partijen

Er is nog meer dat ik ontdekte maar dit zijn zo een beetje de leukste en interessantste van de voorbije maanden. Bovendien dit zijn de open publieke nieuwe ontwikkelingen. Ik ben er zeker van dat er ook schakers thuis bezig zijn met het ontwikkelen van met AI eigen tools.

Hoe meer ik las over die ontwikkelingen, hoe meer ik mezelf voelde als een dinosaurus zoals Herman en zijn lezers. Ik ben oud en ik kan niet meer mee. Alles veranderde op de dag toen ik een youtube-video zag van de Nederlandse expert Han Schut: The joy of creating tools with Claude.ai. Daarin demonstreert Han hoe hij op 2 dagen tijd 2 geavanceerde schaakprogramma's creëerde ondanks 40 jaar niet meer te hebben geprogrammeerd. Dit was voor mij een echte eye-opener.

Eerlijk gezegd vind ik veel van die nieuwe schaaksites grotendeels speelgoed. Het is allemaal leuk en flashy maar ik zie heel weinig waarde voor bordschaak op meesterniveau. Op een uitzondering na zijn al die sites ontwikkeld door heel zwakke schakers. Als ik zelf iets nuttig wil hebben dan zal ik het zelf moeten ontwikkelen dus contacteerde ik Han via lichess. Hoe kan ik het best starten?

Zijn advies was simpel en duidelijk. Betaal 20$ voor toegang tot Claude.ai-Opus 4.6 en zie wat je kan realiseren. Ik vroeg de visa-kaart van mijn echtgenote en begon. 2 weken later was die visa-kaart geblokkeerd. Ik had geklikt op een link om extra "gratis" credits te krijgen voor die Claud.ai en dat bleek dus een fout te zijn. Blijkbaar heeft een malafide-organisatie toegang tot de gegevens van nieuwe Claude.ai-klanten waardoor ik met ogen open in de val trapte. Gelukkig verloren we geen geld want de bank had de kaart onmiddellijk geblokkeerd bij de eerste vreemde transactie.

Ik wijk af want ik wil het uiteraard hebben over wat AI-programmeren exact inhoudt. Hieronder zie je een screenshot hoe ik startte. Jawel het is alsof je de baas bent van een team en je vertelt het team wat je wilt bereiken.

Mijn eerste prompt/ commando van een nieuw project met de eerste feedback van AI.

Er komt dus helemaal geen programmeren meer aan te pas. Je start gewoon een gesprek en de AI-tool doet de rest (vibe coding). Ondertussen heb ik 4 projecten ermee gemaakt. Eentje kwam al aan bod in Average Joe. De andere zal ik in artikels later bespreken. Er zijn al bedenkingen en lessen die ik hieruit kan halen en delen.

1) Moet je beleefd zijn tegen je AI-assistent? Toen ik begon met AI, groette ik, bedankte ik en gaf ik telkens positieve feedback. Mijn dochter vertelde mij dat ik beter beleefd ben want als AI de wereld overneemt dan zal ik misschien gespaard worden (ze is niet de enige zie reddit). Echter later las ik dat de beleefdheid extra processing-capaciteit kost en het resultaat negatief beïnvloedt. Ik heb de beleefdheid dus afgebouwd en werk nu met directere opdrachten.

2) Vorig jaar bestond er geen limiet op gebruik van AI. Dit was een kennismaking periode. Nu betaal je voor x credits waarvoor je y prompts = commando's kunt uitvoeren. Ik merk op dat je heel snel door je portie credits zit als je een beetje experimenteert. Dat is ook de reden waarom ik op die valse mail klikte.

3) Maak vooraf een stappenplan zodat je de volgorde van de prompts kan optimaliseren. Je wilt je credits zo goed mogelijk gebruiken.

4) Bundel meerdere opdrachten in 1 prompt. Ik zie minder verbruik van credits bij bundelen.

5) Werk met bulletpunten en geen doorlopende tekst zoals in mijn openingsprompt. Bulletpunten zijn veel makkelijker te begrijpen voor AI en zorgen dus voor minder fouten. Minder fouten betekent minder prompts en dus minder verbruik van credits.

6) Kopieer zoveel mogelijk van anderen (legaal). Soms vraag ik om de layout van website x over te nemen als start.

Dit kan echt zo goed als iedereen. Ik snap nu ook waarom we overspoeld worden met AI-websites. Wat je zelf doet, doe je beter. Voorlopig heb ik mijn AI-projecten enkel gedeeld met vrienden. Ik zal zelf niet opnieuw een nieuwe site (zie De Belgische online schaakclub) oprichten/ aankopen dus hierbij een oproep tot samenwerking. Wie wil webspace delen zodat ook andere schakers kunnen gebruikmaken van mijn AI-projecten?

Wessel van Kessel heeft op schaakfabriek met AI een tool ontworpen om Belgische schakers te volgen. Pascal de Kaey heeft dan weer met AI een tool ontworpen om internationaal nieuws van websites te consolideren en vertalen naar het Nederlands. M.a.w. steeds meer schakers gebruiken AI. Het zou leuk zijn als die weetjes/ projecten allemaal op 1 plek worden verzameld. Zo kunnen AI-liefhebbers ook snel met elkaar contact opnemen. Of je nu wilt of niet maar AI zal onze toekomst bepalen.

Brabo

Seniortornooien deel 3

Mijn tante Rita is vrijwilligster in het woonzorgcentrum Sint-Monica te Oostende. Daar is ze de drijvende kracht achter vele feestjes. Vorig jaar vroeg ik haar hoe de muziek voor zulke feestjes gekozen wordt. Dat bleek een privilege te zijn van de oudste bewoners. De jongste bewoners zijn daar niet altijd gelukkig mee. Een 70tiger heeft andere muziek in zijn kindertijd gehoord dan een 90tiger.

Ik herinner mij een uitspraak van DJ Regi Penxten die hier dicht bij aansluit: " Als ik ooit in een rusthuis terecht kom dan zal de muziek veel levendiger en anders klinken". Iedereen is een product van zijn tijd. Het is iets wat ik ook opmerkte tijdens mijn eerste seniortornooi schaken. Openingen die ik in decennia niet meer op het bord had gezien, waren plots terug van weggeweest. In de 7de ronde kreeg ik een flashback naar de befaamde match Deepblue - Kasparov uit 1997 (officieel gezien als het punt waarop de computer sterker werd dan de mensheid in het schaken.)

Achteraf is het nooit echt geweten of Kasparov moedwillig of per abuis die variant heeft gespeeld. Als je kijkt naar de originele beelden op youtube dan zie je Kasparov zijn hoofd schudden. Echter in een veel later interview ontkent hij dat er sprake was van een fout. Kasparov heeft het altijd moeilijk gehad met fouten toe te geven. Ook in Queen of chess (Netflix 2026) biedt Kasparov geen excuses aan Polgar voor het touchincident uit 1994.

In de 8ste ronde van Marienbad was het weer back to the past en deze keer naar het jaar 1996. Dat was de laatste keer dat ik onderstaande grote lijn van de Labourdonnais-Lowenthal-opening op het bord kreeg. Ik was er echter op voorbereid want in de database stond al een partij van mijn tegenstander met die variant uit 2019. 3 zetten later was de partij al in hogere zin beslist.

Op oude liedjes staat geen vervaldatum en kan je nog vele decennia later genieten. Op vele oude openingen is de vervaldatum wel al lang overschreden. De vervaldatum van onderstaande opening was rond 2003 waar ik al eens over schreef in een artikel uit 2014. De partij speelde ik niet in Marienbad maar een paar maanden later in de KNSB-competitie tegen de 63 jarige Nederlandse expert Peter Pijpers.

Jonge schakers zijn vaak niet meer op de hoogte van deze oude openingen. Veel oudere schakers houden zich niet meer bezig met openingstheorie en/of zijn weerleggingen vergeten. Peter vertelde mij achteraf dat hij vaak nog succes had met zijn oude openingen. Volgende keer zullen ze toch 2 keer nadenken als ik weer eens hun partij geef. Kansloos verliezen met een oude opening doet zelfs de grootste liefhebbers grijpen naar iets moderner.

Brabo

Seniortornooien deel 2

Sinds enkele jaren kan je nog heel moeilijk iemands verjaardag op het internet achterhalen. GPDR-wetgeving zorgt ervoor dat verjaardagen in de privésfeer vallen en dus niet meer openbaar mogen worden gepubliceerd. Vreemd genoeg kan je mijn verjaardag als een van de weinigen wel nog via een simpele google vinden. Ik kreeg dan ook een opmerking tijdens Mariënbad over mijn deelname. Ik was nog geen 50 jaar dus mocht ik wel deelnemen?

Bij gebrek aan een exacte publieke geboortedatum hanteert men in Frankrijk de regel dat je pas in het kalenderjaar volgend op je 50ste mag meespelen aan seniortornooien. Dat betekent in Frankrijk mag ik pas vanaf 2027 meespelen. Op de Senioren-kalender van Tim Harding wordt dan ook gewaarschuwd. Informeer je altijd goed over de minimumleeftijd. De leeftijdsreglementen variëren sterk en je riskeert tevergeefs een verre kostelijke reis te maken.

Seniortornooien in België hanteren bijna allen de 55+ regel. Ik vermoed dat het een restant is van de tijd dat brugpensioen nog bestond. Bovendien is onze Belgische schaakbond altijd een beetje eigenwijs geweest in zijn reglementen. Ik merk op dat voor het volgend Belgisch kampioenschap in Borgerhout men toch weer zal aansluiten bij de fide met een apart dameskampioenschap. Die afschaffing (zie BJK deel-5) is dus snel weer teruggedraaid.

Voor 2014 moesten spelers ouder dan 60 jaar zijn volgens fide om deel te mogen nemen aan seniortornooien. Echter fide ontdekte dat de seniors als kapitaalkrachtigen veel geld konden binnenbrengen (zie ook fide heeft een enorme geldhonger). Het is dus geen verrassing dat de leeftijd verlaagd werd tot 50. Vandaag volstaat het om te mogen deelnemen aan seniortornooien als je 50 wordt in het kalenderjaar. Ik had dus het volste recht om deel te nemen aan het seniortornooi in Mariënbad.

Desondanks moet ik toegeven dat ik mij toch een beetje een vreemde eend in de bijt voelde. Tussen al die spelers met grijze haren of zelfs zonder haren, viel ik onmiddellijk op. Bij nader onderzoek bleek nog 1 iemand mee te spelen van het geboortejaar 1976. Ik weet niet wie van ons 2 de jongste is.

Gemiddelde leeftijd ligt op 65 jaar van de deelnemers

In het recente artikel de oudere schaker deel 2 toonde ik dat er grote verschillen in speelsterkte zijn tussen senioren. Bij voldoende deelnemers wordt dan ook vaak de groep gesplitst in 2 of meerdere leeftijdsgroepen. Die opsplitsing gebeurde niet in Mariënbad en dat vond ik persoonlijk wel vervelend. Zo speelde ik in de derde ronde tegen de 81 jarige Jiri Chmelik. Ik had 350 elo meer en was ongeveer 32 jaar jonger. Wat een makkie op papier was, werd een nachtmerrie aan het schaakbord.

Ik had nooit eerder zoveel schuldgevoel na het winnen van die partij. Ik ben opgevoed dat je respect moet hebben voor de ouderen en dit was puur spelen op de vermoeidheid van mijn tegenstander. Ik durfde mijn tegenstander achteraf niet meer in de ogen te kijken. Het hele tornooi voelde ik zijn ogen priemen op mijn rug. Jawel ook die avond sloeg ik de warme maaltijd weer over. Het werden de korsten van het oude brood die ik een dag eerder had overgelaten.

Mijn reisgenoot vertelde mij later dat op winst spelen nooit verkeerd kan zijn. Misschien ben ik toch niet klaar voor dit soort seniortornooien. Misschien moet ik eens een volgende keer een +30 tornooi proberen. Ik had al gehoord van dit nieuw soort adult-only tornooien en nu blijkt ook Praag op de kar te zijn gesprongen. De massa ondergekwoteerde jonge spelers zien velen als een probleem maar sommigen ook als een opportuniteit.

Brabo

Seniortornooien

Sommige schakers keken vreemd op toen ik begin dit jaar een seniortornooi (+50 jaar) meespeelde. Men vond mij veel te jong en veel te sterk om hieraan deel te spelen. Ik heb mij nooit veel aangetrokken van wat anderen verwachten. In het artikel Belgen in buitenlandse tornooien Marienbad 17-24 januari 2026 liet ik reeds doorschijnen dat ik het er weer erg naar mijn zin heb gehad.

Ik ben trouwens bijlange niet de enige die positief over seniortornooien denkt. Steeds meer oudere spelers maken de switch van Open tornooien naar Seniortornooien. Onderstaande grafiek toont de evolutie van de deelnemers in Marienbad over 25 jaar.

Het is opmerkelijk dat in 2013 de tornooiorganisatie er niet in slaagde om een Seniortornooi van de grond te krijgen en nu het Seniortornooi meer deelnemers aantrekt dan de Open. Voor 2020 was er al iets aan het schuiven en bij het heropenen van bordschaken na covid kantelde het helemaal. De reden is niet ver te zoeken want ik beschreef het al in 2024: mijn slechtste tornooi. Volwassenen verloren de voorbije jaren massaal veel punten in open tornooien door een overrompeling aan ondergekwoteerde jonge spelers. In de meest recente editie van Marienbad kozen slechts 13 van de 104 senioren (+50) voor de Open.

Het is al lang geen taboe meer om tornooien zorgvuldig te kiezen puur op elo. De Belgische IM Thibaut Vandenbussche voegde in een recente reactie aan toe dat de amateurschaker zich vaker die luxe kan permitteren. Online zien we dit fenomeen nog vele malen uitvergroot omdat je daar zelfs partijen kunt spelen op basis van tegenstander. Farming of het uitsluitend spelen tegen veel lagere elo's kan je makkelijk tot 100 elo extra online opleveren.

Tientallen online partijen van farming leverde mij een toprating op
in chess960

In bordschaken is dit veel lastiger of zelfs onmogelijk maar ook dan is nog een flinke ratingmanipulatie mogelijk. In onderstaande tabel zien we duidelijk hoe gunstig het is voor je rating om seniortornooien te spelen.

Vergelijking van + 50 seniors tussen deelnames aan beide tornooien in Marienbad 2026.

• Slechts 3 actieve +50 seniors met een +2000 elo kozen voor de Open. Dat is heel weinig data maar het blijft frapperend om te zien dat voor die 3 spelers een gat van 56 elo bestaat t.o.v. de 20 collega's die kozen voor het Seniortornooi.
• Het verschil is vele malen kleiner bij de -2000 elo. -2000 elo hebben minder elo te verliezen? -2000 elo zijn minder bekommerd om hun rating en mixen dus vaker tornooien? -2000 elo krijgen meer bonuspunten van beginners?
• Vorig jaar verloor ik 33 elo. Ik speelde toen nog geen seniortornooien.

Als we mijn 4 deelnames aan Marienbad vergelijken dan was mijn meest recente ook de meest succesvolle op basis van ratingwinst.

Ratingverandering na deelname in Marienbad voor Brabo

Eerlijk gezegd had ik op meer elowinst gehoopt bij mijn eerste deelname aan een seniortornooi. Ik was vooral gefrustreerd na de remise in de 2de ronde. Ik sloeg als straf de warme maaltijd 's avonds over en at oude boterhammen.

Ik vind het persoonlijk ook flauw om tornooien te spelen uitsluitend op basis van potentieel ratingwinst/ verlies. Echter als je het nooit doet dan moet je ook de gevolgen dragen. Niemand zal vandaag vragen waar en hoe je de rating gehaald heb. Ik las een paar dagen gelegen een oproep van de KBSB aan de Belgische toppers om zich aan te melden voor de Olympiade. Ik vermoed dat het mogelijk moet zijn voor mij of een iets sterkere +50 speler om een selectie af te dwingen door vooraf uitsluitend seniortornooien te spelen. Een jonge talentvolle speler wordt dan de dupe. Niemand ligt er wakker van. Ik zie de populariteit van seniortornooien enkel nog toenemen in de volgende jaren.

Brabo

De oudere schaker deel 2

Kinderen liegen over hun leeftijd om toegang te krijgen tot sociale media. Ik heb zelf mijn kinderen meermaals sterk afgeraden om dat te doen. Anderzijds ben ik ook niet naïef om te denken dat mijn kinderen altijd engeltjes zijn geweest en dus nooit iets achter mijn rug hebben gedaan. Kinderen willen nu eenmaal zo snel mogelijk van de volwassen wereld proeven.

Eenmaal je boven de 30 bent, slaat de slinger om. De beste jaren zijn voorbij en het gevecht is begonnen tegen de aftakeling. Koen schreef trots in Ronde 8: If you have everything under control, you're not moving fast enough dat zijn fitness-leeftijd 7 jaar lager lag dan zijn echte leeftijd. Ik snap precies hoe hij zich voelde. Een hele zomer had ik een paar jaar geleden gefietst naar het werk met een niet-elektrisch ondersteunde fiets. Op het einde van die zomer deed ik een inspanningstest bij mijn bedrijfsdokter. Mijn dag kon niet meer stuk toen ik hoorde dat ik fysiek 2 jaar jonger was dan mijn leeftijdsgenoten.

Morgen is het mijn verjaardag. Ik vind dat zelf niets speciaal maar 50 jaar voelt anders aan dan de vorige. 50 jaar heb ik altijd gezien als het punt waarop de aftakeling niet meer te vermijden valt. Dan gaat het zowel fysiek maar ook cognitief linea recta achteruit. Cadeaus voor mijn verjaardag hoef ik niet maar ik trakteerde wel mezelf met een van mijn geliefkoosde statistiekonderzoeken. Aan welk elo-verval mag ik mij de volgende jaren verwachten?

Een uitgebreid onderzoek van de Amerikaanse universiteit in Baltimore gaf in 2020 al vrij interessante resultaten hierover. De beste schaakprestaties liggen tussen 35-45 jaar. Op 60 jaar speelt iemand slechts even sterk als op 12 jaar. Deze resultaten waren gebaseerd op het analyseren van 24.000 partijen van 20 wereldkampioenen en 4274 topspelers. Met een computer was het vrij eenvoudig om voor al die partijen de foutenmarge te bepalen en vergelijkingen te maken tussen leeftijden.

Zijn deze trends ook terug te vinden bij de gewone schakers? Hoe ziet het cognitief verval eruit boven de 60 jaar voor schakers? Hoe kunnen we een foutenmarge vertalen naar een elorating? Ik bleef op mijn honger zitten. Echter een database van alle partijen gespeeld gedurende vele decennia door amateurschakers bestaat er niet. Van een amateurschaker kan je meestal slechts een handvol partijen in de publieke database terugvinden.

Dus bleef er enkel de rating zelf over om naar te kijken. Echter dat is heel tricky.  De Roemeen Vlad-Bogdan Ghita heeft zonet een boek gepubliceerd die aantoont dat fideratings allesbehalve een geloofwaardige basis zijn om vergelijkingen te maken. Om ratingschommelingen in tijd en geografie te vermijden beperkte ik mij daarom enkel tot de ratings van actieve Belgen (minstens 1 partij) en voor de periode van 1 jaar.

2994 Belgische KBSB leden met een minimumrating van 1400 op 01/2025
speelden tussen 01/2025 en 01/2026 gemiddeld 21 klassieke rated partijen

• 2994 lijkt voldoende input maar in bovenstaande tabel zie je dat er voor veel combinaties weinig of zelfs geen voorbeelden zijn. Desondanks heb ik toch voor alle combinaties waar mogelijk de gemiddelde elowinst/verlies laten berekenen.

Gemiddeld verschil elo tussen 01/2026 - 01/2025
voor dezelfde 2994 KBSB leden 

• Het is opmerkelijk dat de piek bij elogroep 2000-2200, 10 jaar later ligt dan bij de elogroep 1800-2000. Ik vermoed dat het te maken heeft met dat spelers tot 2000 elo, gratis rating hebben bijgekregen in april 2024. Er is nog steeds een correctie bezig.
• De piek ligt tussen 32 en 42 voor alle elo-categorieen.
• Het verval na de piek stopt nooit en versnelt zelfs. Ik ben het dus niet eens met de conclusie die Yves maakte in een lichessblog. Er is helemaal geen sprake van een basis speelsterkte voor oudere schakers.
• +2200 spelers hebben het grootste eloverval tussen 36 en 62 jaar in vergelijking met andere elogroepen. Weinig data maar misschien is de reden (deels) bij veel intensiever contact met spelers van andere landen (lees ondergekwoteerd).
• De elogroepen 1800-2000 en 2000-2200 zien een beduidend lagere eloverval tussen 67-71 jaar in vergelijking met de jaren vroeger en later. De huidige pensioenleeftijd in België ligt op 66 jaar. Het lijkt mij dat sommige meer ambitieuze oudere schakers plots meer tijd kunnen/ willen steken in het schaken.

Elo-projectie voor diverse piekratings gebaseerd op reversed engineering
van elowinst/verlies tussen 01/2025 en 01/2026

• Tot meer dan 400 eloverlies zien we. Ook dit wijkt af van de conclusie die Yves maakte in een lichessblog. Maximaal 150-200 eloverlies is veel te conservatief voor oudere schakers. 
• Iemand met een 2300 piekrating speelt zowel op 12 jaar als op 60 jaar even sterk. Toevallig of niet dezelfde conclusie van de Amerikaanse universiteit.

Ik behaalde een piekrating van 2347 elo op 37 jarige leeftijd. Morgen heb ik op 50 jarige leeftijd 2252 elo. Dus mijn schaakleeftijd is "slechts" 45 jaar. 5 jaar bonus dat vind ik een leuke gedachte om deze blog mee af te sluiten.

Brabo

Average Joe

Tientallen miljoenen facebook-accounts behoren toe aan overledenen. Niemand weet het exacte cijfer en men verwacht zelfs dat binnen een aantal jaren er meer profielen van doden dan levenden op facebook zullen zijn. Het is ondertussen een bekend neveneffect van gratis eeuwige accounts. Weinig nabestaanden hebben noch de tijd, noch de goesting om accounts van hun dierbaren af te sluiten. De sitebeheerder is evenmin happig om zomaar inactieve accounts af te sluiten. Meer accounts betekent een hogere (beurs-) waarde van het bedrijf/ site.

Eenzelfde effect merkte de Roemeen Vlad-Bogdan Ghita recent ook op bij de fide. 40% van alle leden in de fide-database had geen enkele partij gespeeld sinds 2020. Dat betekent niet dat die allemaal overleden zijn. Velen schaken wellicht nog. Wel is zeker dat er voor die 40% al ruim 5 jaar geen fide-eloverwerking van partijen is geweest.

Op de meest recente Belgische elolijst is de kans veel kleiner dat er overledenen vermeld staan omdat enkel spelers worden getoond die lidgeld hebben betaald. Lidgeld wordt jaarlijks betaald. Bovendien kan je nu dankzij (gratis) AI-programma's in luttele minuten tonnen data van de KBSB-site afhalen en laten analyseren. Die AI-programma's zijn een game-changer want alle statistieken hieronder werden gemaakt door AI. We staan aan de vooravond van een maatschappij die helemaal zal veranderen.

Zo wou ik eens weten wie Average Joe is in het schaken. Op welke leeftijd begint men te schaken? Hoe lang blijft iemand gemiddeld schaken? Het zijn vragen die ik geregeld krijg van buitenstaanders maar waar ik nooit een exact antwoord kon op geven. Dat is nu anders na het analyseren van alle verzamelde data. De conclusies wil ik hier delen met de lezer.

Hoeveel van de huidige Belgische KBSB leden waren al vroeger lid?

• 3073 leden waren zowel in 2023 als 2026 lid. Dat betekent dat 50% van de huidige leden minimum 3 jaar lid zijn maar ook dat 50% van de huidige leden maximum 3 jaar lid zijn. We zien duidelijk de invloed van covid, The Queen's Gambit, ...
• 50% van de Belgische KBSB-leden is verdwenen sinds 2020. Average Joe blijft ongeveer 6 jaar lid van de KBSB. 
• Vooral na het eerste jaar haken veel spelers af = 22%.
• We zien 2% verval jaarlijks bij de trouwe leden en dat is grotendeels te wijten aan overlijdens.
• 2021 is een anomalie. In dat jaar waren er door covid weinig activiteiten. Veel spelers hebben toen een jaartje geen lidmaatschap betaald. De echte liefhebbers zijn wel lid gebleven.

Aangroei Belgische KBSB leden sinds vorig jaar volgens leeftijd

• Average Joe sluit zich op 15 jarige leeftijd aan bij de KBSB.
• De jongste aansluiting was slechts 4 jaar.
• De oudste (her-) aansluiting was 89 jaar.
• De piekleeftijd betreffende aantal aansluitingen (241) is 12 jaar.
• Ruim 40% zijn volwassenen die zich (her-) aansluiten.
• Het is geen toeval dat op de pensioenleeftijd van 66 jaar we een heropleving zien met 93 aansluitingen.

Belgische KBSB leden volgens leeftijd in 2016 t.o.v. nog lid in 2026

• Ongeveer 10% van de jonge kinderen blijft op termijn schaken bij de KBSB.
• Vanaf 60 jaar zien we hoe overlijdens steeds meer een rol spelen.
• Tussen 50 en 60 jaar is de kans op stoppen met schaken het kleinst = 38,6%.

Belgische KBSB leden volgens rating in 2016 t.o.v. nog lid in 2026

• Beginners zijn ook de spelers met de laagste elo's. Ook hier zien we dat 10% van de leden bij de KBSB op termijn blijft spelen.
• Hoe hoger de elo, hoe hoger de kans iemand blijft schaken. Dat is een van de 5 punten die ik ook aangaf in mijn artikel Wat is leuk aan het schaken? Het is ook een bevestiging van wat ik schreef in De schaakclub deel 5 dat de hoogste elo's interessant zijn voor een schaakclub.
• In mijn artikel titelspelers die stoppen met schaken gaf ik aan dat 17% van de titelspelers ooit stopt met schaken. Dat is exact het gemiddelde van de uitval bij de 2 hoogste ratinggroepen. 

Meten is weten. Ik weet niet of de KBSB dit soort analyses jaarlijks maakt maar het lijkt mij een belangrijke hulp om een beleid uit te stippelen. Dankzij AI is er vandaag ook geen excuus meer dat het moeilijk is en veel tijd vergt. Ik denk dit soort analyses zijn belangrijk want op uitsluitend vermoedens kan je weinigen overtuigen.

De grootste revelatie van dit onderzoek is voor mij het feit dat de aangroei van nieuwe spelers niet uitsluitend te wijten is aan kinderen. 40% nieuwe leden t.o.v. vorig jaar waren volwassenen. Ik vermoed daar zullen ook boemerang-schakers tussen zitten. Sommige ex-spelers worden opnieuw lid na x jaren van afwezigheid. Desondanks meen ik dat clubs en bond meer kunnen doen voor die nieuwe volwassenen. De focus ligt zo hard op de jeugd dat die nieuwe volwassenen moeten stellen met de kruimels die overblijven.

Brabo