Interessante zetten

Op 5 september 2026 werd Stockfish 19 beschikbaar voor het grote publiek. Volgens de ontwikkelaars heeft Stockfish 19, 44 punten meer dan Stockfish 18. Het is ongelooflijk dat we na ongeveer 5 decennia van vooruitgang blijkbaar nog steeds niet het plafond bereikt hebben. Anderzijds de computersite CCRL laat dit enthousiasme snel bekoelen. Slechts 1 elopuntje progressie tonen hun testresultaten.

Een aantal van de sterkste Stockfish-versies 

Wie heeft gelijk? Allebei want ze gebruiken gewoon andere meetmethodes. Wel is mij duidelijk dat de meetmethode van CCRL veel dichter aanleunt bij de elo die voor mensen worden gebruikt. Dan is het uiteraard niet zo vreemd dat spelers zich het nut afvragen van die nieuwe versie(s). Mijn schaakbuddy, nochtans graag bezig met schaakprogramma's, vertelde mij dat hij nog niet had gekeken naar Stockfish 19. Op Schaaksite vertelt de Nederlandse IM Herman Grooten dat hij het verschil niet kan zien tussen de diverse Stockfish-versies.

Wanneer is het zinvol om een nieuwe Stockfish te downloaden? Ik neem als voorbeeld Stockfish 13 die beschikbaar werd in februari 2021. Versie 13 speelt op een niveau van +3600 elo en slechts 38 elo lager volgens CCRL dan de meest recente versie. Desalniettemin merkte ik recent tijdens het opfrissen van mijn Italiaanse-Dubov-analyses uit 2021 op dat Stockfish 19 met belangrijke ontdekkingen kwam.

Herman zegt dat het duizelingwekkend niveau van Stockfish voor ons niet te begrijpen valt maar dat is geen goede reden om de laatste versie niet te gebruiken. Mijn voorbeeld toont aan dat je belangrijke openingsnieuwtjes mist in de analyses door niet tijdig Stockfish te vernieuwen. Het kost geen geld en nauwelijks een minuutje tijd. Wie blijft werken met een oude versie is niet serieus bezig met schaken.

Veel minder duidelijk is de nood aan een tweede schaakprogramma voor de analyse. Ik doe het nog voor o.a. de partijanalyses (zie Analyseren met de computer deel 4). De Nederlandse grootmeester Lucas Van Foreest biedt naast Stockfish ook de optie om andere engines te gebruiken in zijn nieuwe ambitieuze website Chess.ceo (een veel goedkoper alternatief dan Chessbase). Lucas geeft Leela de voorkeur als 2de engine. Ik ben een maand geleden overgestapt op Reckless. Reckless heeft onlangs Leela voorbij gestoken zowel in CCRL als TCEC. Mijn eigen testen bevestigden dat.

Desondanks twijfel ik tot op vandaag of ik er goed aan gedaan heb om de overstap te maken. Net als een andere user op Talkchess merk ik op dat Reckless hard op Stockfish gelijkt. De overlap van dezelfde zetten tussen Reckless-Stockfish is beduidend hoger dan Leela-Stockfish. Dat ligt zeker niet aan de speelsterkte.

Overlap dezelfde zetten tussen Reckless en Stockfish  bedraagt 77,2%
Voor Leela en Stockfish zien we een percentage lager dan 65.

Een belangrijke doelstelling van de 2de engine is variatie. Ik wil dus zien wanneer er interessante en sterke alternatieven bestaan. Schaken heeft een ruime remisemarge wat we o.a. zien in Correspondentieschaak is dood dus je hebt vaak meerdere zetten om het evenwicht te houden. De opties open houden met solide zetten is meestal het verstandigst.  Soms vragen de omstandigheden om meer risico te nemen. In de laatste ronde van mijn recent tornooi in Berlijn sloeg plots de vlam in de pan. Ik speelde een riskante maar speelbare voortzetting.

Dat had fout kunnen en wellicht moeten aflopen. Mijn tegenstander was dan ook achteraf erg teleurgesteld. Ik ging met de staart naar huis en een leuke geldprijs als gedeeld derde.

De Australische IM Junta Ikeda schreef recent in een blog dat hij fan is van riskante interessante zetten. Ik begrijp de voordelen maar ik ben toch eerder voorzichtig in competitieschaak. Ik denk niet dat je hiermee veel rating op korte termijn zult winnen. Wel vind ik het leuk om in de luwte van een huisanalyse al die fantastische mogelijkheden met een topprogramma te ontdekken. Schaken blijft mij telkens weer verwonderen.

Brabo

Gezondheid

De 18de editie van de Lange Rokade podcast werd geopend met een dooddoener. De gezondheid heeft voorrang op het schaken. Dat lijkt vanzelfsprekend maar is dat ook zo in realiteit? In de voorbije jaren heb ik meermaals het tegendeel gezien. Zo herinner ik mij tijdens Cappelle La Grande 2020 dat het tornooi gewoon doorging terwijl al heel duidelijk was dat covid in recordtempo aan het oprukken was. Meerdere deelnemers liepen al in de tornooizaal met mondmaskers rond. Schaaktornooien werden pas stopgezet toen het verplicht werd door de overheid. Voor sommige tornooien betekende dit een abrupt einde.

Deze zomer zag ik een gelijkaardig scenario gebeuren in de Franse open van Creon. Grote natuurbranden waren al genaderd tot op enkele kilometers van de tornooizaal. In het centrum hing een penetrerende stinkende brandgeur. Pas na de overheid ingreep werd het tornooi stopgezet. Het bleef bij 1 gespeelde ronde. Of wat te denken bij het verhaal achter Code-rood. Op vrijdag mocht er niet geschaakt worden in de school maar plots wel op zaterdag. De hittegolf was nochtans niet verdwenen. Het lijkt mij vooral dat het verbod enkel diende om de schoolgaande jeugd te beschermen. Niemand bekommerde zich om de schakers.

De show must go on zagen we ook eerder dit jaar in de WK Candidates te Cyprus. Ondanks protest over onveiligheid ging de competitie gewoon door. Spelers die afhaakten, moesten niet hopen op enige vorm van compensatie. Dus de regel is veel eerder dat schaken voorrang heeft op de gezondheid. Voorbije zomer werd dan ook gepuft en gezweet in vele open tornooien bij temperaturen die op kantoor weinigen zouden accepteren.

Dit was ook het geval in Lichtenberger Sommer, het tornooi in Berlijn waar ik midden augustus aan deelnam. Bovendien waren de topborden het warmst om te vertoeven. De topspelers moesten uren in volle zon hun partijen afwerken. Je kan in onderstaande foto duidelijk zien dat het echt bakken was op sommige stoelen.

De tornooizaal in Berlijn met gigantische raampartijen.

Met slechts een eerste prijs van 1000 euro kan je uiteraard geen tientallen m2 gordijnen kopen om die glaspartijen af te dekken. De zaal was bovendien in bruikleen dus de organisatie mocht sowieso niets aan het interieur veranderen. De hypochonder was zonder twijfel uit het tornooi gestapt. Ook achter een raam riskeer je bij langdurige blootstelling aan fel zonlicht huidkankers. Ik gebruikte daarentegen de tactiek van de verschroeide aarde. Ik speelde mijn zetten zo snel mogelijk zodat mijn tegenstander letterlijk gegrild werd aan het bord. Tussen de zetten stond ik op een schaduwplek mee te rekenen.

Een andere tip om met de hitte om te gaan, las ik op de nieuwe en grappige Vlaamse blog van Stijn Descamps: Schaken in de middenmoot. Deze speler van Schaakclub SK Artevelde Ertevelde stelt voor om een natte dweil (handdoek) in de nek te leggen. Ik vond het te gek voor woorden maar warempel sommigen passen dit echt toe. De Fransman Antoine Griezmann speelde met een natte doek op zijn hoofd een voetbalwedstrijd. Mijn tegenstander uit ronde 6 vond het ook nuttig voor een schaakpartij alhoewel hij veel minder modieus was. Het moet wellicht een versleten keukenhanddoek geweest zijn.

De Duitse expert Frank Niehaus
Bron: Lichtenberger-sommer.de/fotos-2026/

Echter dan was het nog niet eens de warmste dag. Die was weggelegd voor zaterdag 15 augustus. De partij begon om 14 uur met buiten 36 graden. Binnen was geen airco dus ik was echt verwonderd dat er geen uitstel kwam. Ik ga ook niet klagen als eerste wanneer zelfs mijn tegenstander, de 79 jarige Duitse expert Werner Pueschel geen forfait geeft. Ik moet wel zeggen dat hij snel spijt kreeg van die beslissing.

Werner stelde na 9 zetten remise voor maar het is niet mijn schuld dat het te warm is om te spelen. Ik vermoed dat het ook de reden was waarom hij de hele partij in recordtempo trachtte te spelen. Zijn spel leed er duidelijk onder (zijn enige nederlaag van het tornooi). Na de verloren partij liet hij luidkeels weten dat de speelomstandigheden totaal onaanvaardbaar waren.

De volgende dag was Werner weer afgekoeld zowel letterlijk (15 graden kouder) als figuurlijk. Als ouderdomsdeken weet hij meer dan ooit dat schaken zeer individualistisch is. Schakers hebben geen medelijden voor elkaar. De gezondheid is gewoon deel van de inzet in een schaakpartij.

Brabo

Het vlindereffect deel 2

Wandelsport Vlaanderen groeide recent voorbij de 80.000 leden. Grootmeester Koen deelde deze zomer mee op zijn blog dat hij lid was geworden van Natuurmonumenten. Ik ben sinds ruim een half jaar lid van W.S.V. De Dauwstappers Edegem. Ik wandel meestal op zondag. Belgische interclubs krijgen hierdoor (voorlopig ?) een lagere prioriteit.

Samen met mijn echtgenote kiezen we voor wandeltochten rond de 15km. Ik ben nooit een fanatieke sporter geweest dus ruim 3 uur stappen is een beetje de grens van het recreatieve. Daarnaast vind ik het ook heel leuk dat elke organiserende wandelclub steevast zijn best doet om deelnemers te lokken met 1 of meerdere lokale streekbieren. Geef toe het is lastig nee te zeggen wanneer je op voorhand weet in een bierkasteel te mogen proeven.

Het is te zeggen veel wandelclubs bestaan vooral uit + vijftigers. De biercultuur lijkt steeds meer iets van vooral oudere Belgen te zijn. De laatste 10 jaar daalde het bierverbruik bij Belgische volwassenen met 20%. Die dalende trend lijkt zich nog te versnellen. Bovendien is het zeker niet zo dat niet-alcoholische bieren dit compenseren. Jongeren kiezen massaal voor alternatieven.

Een geanimeerde discussie na de eerste ronde in de Meesterklasse. Niemand drinkt alcohol.

Dit viel mij ook op na de eerste ronde in de Meesterklasse. Zowel in de post-mortem als later bij het etentje in de Griek drinken jongeren geen alcohol. Heel toevallig speelden de 2 nestors van beide teams tegen elkaar en jawel zij waren een van de weinige spelers achteraf met een goed glas bier. Nee dit is geen reclame om meer bier te drinken maar ik vraag mij soms wel af of het schaakplezier hiermee niet verminderd is. Toen ik een twintiger was, duurde een apres-schaak soms langer dan de partij zelf. Vandaag zijn de meeste jongeren na een half uur maximum al naar huis.

Echter op bovenstaande foto zien we ook dat de post-mortems ondanks de huidige sterke schaakprogramma's nog niet verdwenen zijn. Ze komen zeker minder frequent voor dan vroeger maar dat ligt deze keer niet aan een generatiekloof. Ik zeg geen nee tegen een uitnodiging maar zal zelden zelf het initiatief nemen. Een schaker zal er veelal weinig loslaten over zijn openingskennis. In een half uurtje zal je zelden iets belangrijk ontdekken wat je al niet in een 4 uren durende partij bekeken hebt. Vaak is een post-mortem dan ook niet meer dan even checken wat de andere speler overwogen heeft tijdens de partij.

De echte partijeanalyse start voor mij pas thuis. Na een interclubronde breng ik nog dezelfde avond mijn partij in mijn zelfgemaakte tool. Maximaal 18 uren daarna kan ik de partijanalyse downloaden in een pgn om te bestuderen in Chessbase. Nu ik veel tijd gewonnen heb door de automatisering, kijk ik niet op een uurtje meer of minder hiervoor.

In de computeranalyses van mijn zonsverduistering-partij begreep ik enkele evaluaties niet. Ook de hulpvarianten van mijn zelfgemaakte tool maakten weinig indruk op mij. Waarom speelt de computer niet dezelfde zet in stellingen A en B en zelfs C? Tja dan verplicht je de computer die zet te spelen en zie je iets heel wonderbaarlijks gebeuren.

Wit wint dus. Echter als je de randpionnen ruilt dan komt een kettingreactie op gang.

Ok zoiets heb ik al getoond in het artikel van 2017: Vlindereffect. Het wordt pas echt speciaal om te ontdekken dat er nog een tweede kettingreactie bestaat door de toren 1 lijntje naar boven te schuiven.

Dit soort ontdekkingen is o.a. waarom ik een bordschaker blijf en niet overschakel naar de wereld van schaakcomposities. De realiteit overtreft soms de fictie (waarmee ik bedoel dat toevallige gebeurtenissen nog verrassender kunnen zijn dan iets kunstmatig gefabriceerd). Veel schaakcomposities halen trouwens hun mosterd uit de bordpraktijk.

Dat ik die analyses niet had kunnen vinden zonder een computer, doet voor mij geen afbreuk. Ik denk trouwens dat geen enkele mens zelfstandig zoiets kan berekenen. Nuttige schaakkennis is het daarom wellicht niet. Een betere schaak-motivator dan verwondering en bewondering bestaat er niet.

Brabo

PS 1 Oktober 2026

Steeds meer Vlamingen drinken zelden of nooit alcohol. Dit artikel werd zonet gepubliceerd en is uiteraard een heel goede aanvulling op hierboven. Toeval maar ook weer niet.

De zonsverduistering

Soms vraag ik mij af of vandaag mijn kinderen een beter leven leiden dan ik in mijn kindertijd. Heel veel is veranderd. Dat zijn grote dingen maar ook vaak kleine dingen. Zo kreeg ik als kind steevast strips bij verjaardagen of andere speciale gelegenheden. Ik keek daar telkens met plezier naar uit. Vandaag zie ik bij mijn kinderen een totale desinteresse hiervoor. Ze bezitten slechts een fractie van het aantal strips die ik samen met mijn broer en zus verzamelde in onze kindertijd.

Ik heb onze strip-collectie niet meer in jaren gezien maar het moeten er uiteindelijk een paar honderd zijn geweest. Het waren vooral Jommekes, Suske en Wiskes en Asterix. Echter mijn favoriete stripserie waren de avonturen van Kuifje die mijn papa in zijn kindertijd had gekregen. Strips zoals Het geheim van de Eenhoorn en De schat van Scharlaken Rackham vond ik fantastisch. Hierna was ik altijd erg geïnteresseerd in elk Kuifje die ik tegenkwam. Zo moet ik ooit op een dag eens De zonnetempel hebben gelezen.

In die strip wordt Kuifje gevangen genomen door Inca's. Echter in de gevangenis vindt hij een krantenknipsel met de aankondiging van een zonsverduistering. Kuifje wordt terechtgesteld maar krijgt nog 1 gunst. Hij kiest de zonsverduistering als moment van de terechtstelling. De Inca's geraken in paniek. Kuifje wordt niet alleen vrijgelaten maar krijgt ook nog cadeaus mee als beloning voor de zon opnieuw te laten schijnen. Als kind vond ik het een geweldig verhaal (niet eens origineel ontdekte ik later) en ook heel fascinerend zo een zonsverduistering.

We spoelen ongeveer 10 jaar door naar 11 augustus 1999. Ik zit op kantoor te werken wanneer voor het eerst sinds 1433 een volledige zonsverduistering plaatsvindt in België. Mijn fascinatie voor zonsverduisteringen is ondertussen bekoeld want ik zie net als 99% van de Belgen een gedeeltelijke zonsverduistering. Een hele kleine minderheid van de Belgen neemt verlof om in het uiterste zuiden van België een volledige te zien. Ik herinner mij vaag nog dat ik zelfs geen eclipsbrilletje gekocht heb en ik wellicht eentje even geleend heb van een collega.

We spoelen opnieuw door met 27 jaar naar 12 augustus 2026. Er is opnieuw een (gedeeltelijke) zonsverduistering aangekondigd en deze keer laat het mij helemaal koud. Ik speel die dag in Berlijn mee in het tornooi Lichtenberger Sommer en daar zal een zonsverduistering niets aan veranderen. De partij begint die dag om 17 uur en een paar uur later stelt mijn tegenstander remise voor. De zonsverduistering begint en hij zou graag kijken. Ik weiger want ik heb geen zin om hiervoor een halfje af te geven. Om 20 uur naderen we het hoogtepunt van de zonsverduistering en in de zaal wordt het donker. De lampen worden aangestoken voor de weinige spelers die toch willen doorspelen.

Daar hoor ik uiteraard bij. Ik sta ondertussen op winst maar het is niet makkelijk. Wat er toen precies gebeurde, weet ik niet maar plots gingen de lichten uit. De klokken bleven lopen want geen enkele scheidsrechter greep in. Ik vermoed dat iemand geklaagd heeft over de lampen in de speelzaal. Die stoorden om goed te zonsverduistering mee te maken. Ik had uiteindelijk geen andere keuze dan in de schermerdonker verder te spelen.

Dat liep nog net goed af maar het was symptomatisch voor het hele tornooi. Ik kreeg een dag eerder een mailtje van een deelnemer aan de Brugse Meesters dat het er niet plezant was door de strikte regelgeving. In Berlijn was het net andersom. Ik heb mij er meermaals afgevraagd of de organisatie niet te flexibel was. Zo is het heel tof om een biergarten naast de speelzaal hebben. Glazen (bier-)flessen toelaten in de speelzaal is solliciteren voor problemen. Een glazen fles spatte zo hard uiteen tijdens een wedstrijd dat meerdere spelers stukjes glas op zich kregen.

Braadworsten, frietjes, soep, diverse bieren..

Sfeerbeeld van de heel populaire biergarten

Daarnaast was de security er 1 van de minste die ik ooit gezien heb. Ik maak geen probleem van spelers die nog een analoog horloge dragen tijdens het spelen maar laptops en smartphones kunnen niet in een speelzaal. Sommige ouders zaten doodleuk op een paar meter van de spelers op hun laptop of smartphone te scrollen. De arbiters lieten het begaan.

Nee ik denk niet dat er valsgespeeld is maar ik denk niet dat dit nog thuishoort in een fidetornooi. Ik betreur evenmin mijn deelname. Wie kan zeggen dat hij niet alleen een rated fidewedstrijd gespeeld heeft tijdens een zonsverduistering maar die ook nog gewonnen heeft? Een volgende gedeeltelijke zonsverduistering vindt reeds plaats op 2 augustus 2027 in de Benelux.

Brabo

Mijn snelste partij

Op de eerste clubavond van het nieuwe seizoen bij Chesslooks Lier vroeg mij een speler waarom er al verscheidene jaren geen gastschrijvers meer zijn op deze blog. Het is inderdaad al ruim 2 jaar geleden dat dit nog eens gebeurd is. Ik stel vast dat het een wijdverspreid fenomeen is dus ook zichtbaar op andere schaaksites. Zelfs de KBSB-site slaagt er niet in met een budget van 1500 euro voor 2026 om gastschrijvers te vinden. Ik heb er nog geen enkel gastartikel gezien als we reclame buiten beschouwing laten. Ik ben zoals vaker de uitzondering op de regel met zonet de publicatie van een derde gastartikel dit jaar over mijn tornooiervaringen: Belgen in buitenlandse tornooien: Lichtenberger Sommer Berlijn 8-16 augustus 2026.

Nee ik doe dit niet voor het geld want ik heb nog voor geen enkel bondsartikel een kostnota binnengebracht. Deze blog is gratis dus die 3 extra artikels kunnen er ook wel bij. Ik vind trouwens die eenmalige tornooi-reviews beter passend op de bondswebsite dan hier op deze blog. Ik zou het in elk geval leuk vinden als anderen mijn voorbeeld volgen. Ik ben steeds op zoek naar nieuwe interessante tornooien. Sommige organisatoren stoppen ermee en nieuwe tornooien verhogen de kans op bijzondere ervaringen.

Zo laat ik met mijn artikel over Berlijn de lezer eens meekijken wat je in een notendop kunt verwachten door ginds een tornooi te spelen. Net als mijn vorig tornooi in Teplice was het opnieuw een 9 daags tornooi. Dat is geen toeval. Ik hou van dat tornooischema. Ik begrijp ook wel dat dit niet voor iedereen geldt. Zo vindt de Belgische IM Thibaut Vandenbussche het best ok om 3 klassieke partijen in 1 dag te proppen. Dat spaart flink geld uit aan logeerkosten en zo verdwijnen ook nauwelijks of geen vakantiedagen aan het schaken.

Bovendien lijkt Thibaut ook lak te hebben aan partijvoorbereidingen. Met 3 partijen op een dag is daar nauwelijks of geen tijd voor. Het laat toe om al eens iets obscuur van stal te halen of een guilty pleasure te spelen. Dat type tornooien smaakt naar meer voor Thibaut. Je kan niet veel gelukkiger naar huis gaan met bijna + 15 elo, 2 tornooioverwinningen en weer een stevige +2400 elo op je naamkaartje. 

Desondanks betreffende snelste partij deze zomer heb ik Thibaut ruimschoots geklopt. Een snel tempo van partijen en tornooikalender betekent geen garantie op de snelste partij. In Berlijn speelde ik een complete klassieke partij in ongeveer 10 minuten en dat ondanks de zee van tijd (1 partij per dag; 90 minuten /40zetten +30 minuten rest en increment 30 seconden vanaf zet 1).

Je mag de databases checken en je zult bovenstaande partij nergens terugvinden. Het is dus geen kopij van een bestaande partij want dan zou het makkelijk zijn om in 10 minuten klaar te zijn. De reden is niet ver te zoeken. Beiden hadden de partij helemaal in de voorbereiding op het bord gehad. Mijn tegenstander had een verbetering/test klaarliggen op zet 17 van een partij die ik gespeeld had in 2008. Echter ik week net een zet eerder af.

Zelf had ik zijn geheim online Lichess-profiel met Oekrainse vlag gevonden waar hij de lijn in 2020 speelde tot zet 16. Zelfs de 50 voorbij blijf ik dus mijn partijvoorbereidingen uiterst gedisciplineerd maken. Ik kan mezelf voorlopig nog niet overtuigen om de broeksriem los te laten.

Dit soort klassieke partijen volledig gemaakt met de computer vooraf kom je geregeld tegen tussen wereldtoppers. Echter voor mij was het gelukkig de eerste keer in + 30 jaar competitieschaken. Dat soort partijen zijn oninteressant. Ik en mijn tegenstander voelden ons allebei achteraf onwennig bij deze afloop maar dat verdween al snel bij een geanimeerde babbel.

Als mijn familie meereist naar een tornooi durven ze mij vooraf wel eens vragen hoe lang de partij zal duren. Ze weten dat ik een vrij accuraat beeld heb door mijn partijvoorbereiding van wat er kan gebeuren. Hier had ik al een duidelijk voorgevoel dat deze lijn op het bord zou kunnen komen en ik eens heel snel klaar zou kunnen zijn. Berlijn is bijlange niet de slechtste plaats om snel klaar te zijn met een schaakpartij.

Brabo

Computerevaluaties deel 4

De Brit Tim Spanton is een fenomeen in het schaken. Ik ontmoette hem al enkele keren in o.a. Marienbad. Sinds hij op pensioen is, schuimt hij het hele jaar rond tornooien af. Echter het is pas echt waanzinnig dat hij dit allemaal bijhoudt in een blog: Beauchess. Met bijna 3500 posts laat hij deze blog ver achter betreffende activiteit. Kwantiteit is geen kwaliteit maar zijn posts zijn best te pruimen. Naast de analyses (mix van computer met eigen inbreng) staan ook altijd leuke foto's en weetjes. Ik vermoed dat hij een fanbase heeft die dagelijks zijn posts lezen als de krant.

Aan live-bloggen doe ik niet maar ik probeer de unicorns wel te vinden. Zo google ik na een tornooi altijd even of er iemand is geweest die iets geschreven heeft over het tornooi. Meestal is het antwoord dus nee maar bij mijn meest recente tornooi in Berlijn Lichtenberger Sommer had ik prijs. De Duitse FM Ullrich Krause had een knappe live-blog bijgehouden met tal van foto's en analyses: LSV1873. Bovendien is taal vandaag geen probleem meer door google-translate (iets wat men ook recent ontdekt heeft bij de KBSB).

1 aspect van Ullrichs blog wil ik hier uitlichten omdat het ons bruggetje is naar het onderwerp van dit artikel. In zijn ronde-4-blog, kaart Ullrich op een humoristische manier de diversiteit aan in onze schaakwereld over hoe wordt omgegaan met computerevaluaties. Hierbij classificeert hij spelers volgens generatie. Je hebt Boomers, Generatie X, Millenials en Gen Z. Dezelfde stelling wordt voor iedere generatie anders becommentarieerd dus ongeacht de speelsterkte.

Ik herken dit sterk. Spelers opgegroeid voor computers krachtig werden, zullen veel vaker computerevaluaties negeren. Mijn iets oudere buddy heeft al meermaals in de pen gekropen om de onzin van computerevaluaties aan te kaarten (zie o.a. op deze blog en zelfs een heuse serie op lichess opening, middenspel en eindspel). Een recent artikel op Lichess gooit hierbij koren op de molen. Zelfs bij een + 10 score, behalen + 2600 spelers online nog geen 100% winst.

How the-evaluation and clock impact results of blitz games

Ok dit is blitz maar het toont aan dat een computerevaluatie nooit een absoluut oordeel over praktische kansen kan geven van een stelling. Trouwens hier gaan oudere generaties hand in hand met Gen Z. Fouten aangegeven door de computer worden niet meer aangeduid met leestekens in partijcommentaren. De oudere generaties laten ze weg omdat ze de (moderne) computerevaluaties wantrouwen. Gen Z wil niemands gevoelens bruskeren. Woke heeft ook zijn intrede gedaan in het schaken.

Ik doe dus hier niet aan mee. Een fout opgegeven door de computer is een fout en die zal ik ook zo tonen en benoemen. Een winnende stelling volgens de computer is een winnende stelling ongeacht of die in de praktijk kan worden uitgevoerd. Trouwens wat is de praktijk? Dat is een heel vaag begrip. Kort ik heb het in het verleden al aan de stok gehad met andere schakers hierover (zie o.a. partijen-becommentarieren-deel-2.html) en het gebeurde na Teplice opnieuw. Als je op facebook schrijft dat je meent gelijk te staan in een positie die de computer als -3 evalueert dan kan er wel eens een blogartikel verschijnen hierover. Als het over de blogger zelf gaat dan is het artikel onvermijdelijk.

De Britse grootmeester Keith Arkell heeft absoluut een punt dat ik de winst nooit had kunnen vinden in een bordpartij. Ik vermoed zelfs dat de wereldtoppers vooraf zoiets onmogelijk kunnen uitrekenen. Ik acht wel dat er een kans bestaat dat ze door eliminatie stapsgewijs naar de oplossing kunnen komen. De stelling heeft m.i. duidelijke kenmerken van een koningsaanval die succesvol kan worden gelanceerd. Ik vertelde ook achteraf aan Keith dat ik het correcte Dh8 van plan was geweest te spelen zonder remisevoorstel. 

Dan vraag je misschien af waarom speelde ik niet door als ik van de koningsaanval wist. Vooreerst herinnerde ik een blogartikel van mij uit 2023. Een koningsaanval met succes afronden is geen sinecure. Bovendien had ik 20 minuten tegen 40 minuten op de klok resterend van de grootmeester. Winst zou mij 25% meer geld opleveren maar verlies zou mij bijna 70% kosten.

Misschien is het een allergie voor computerevaluaties. Misschien is het scorebordjournalistiek. ... Ik zie persoonlijk geen goede reden om computerevaluaties te negeren. Je krijgt een uiterst objectieve evaluatie en ja soms moet je tijd investeren om ze te begrijpen. Persoonlijk haal ik daar veel plezier uit. Heel af en toe helpt het mij ook om nieuwe interessante inzichten te krijgen.

Brabo

Analyseren met de computer deel 4

In 1996 kocht ik Fritz 4, mijn allereerste Chessbase-product. In de 30 jaren erna heb ik nog een kleine 20 Chessbase producten gekocht. Dat is heel weinig in vergelijking met andere titelhouders van mijn leeftijd. Het was trouwens pas vorig jaar dat ik voor het eerst hun hoofdproduct kocht: Chessbase starter package. Ik heb Chessbase altijd duur gevonden voor de functionaliteit die ze aanboden. Echter er bestonden lange tijd weinig goede alternatieven.

Dit monopolie is vandaag duidelijke barsten aan het vertonen. Chessable, Lichess en Chess.com hadden de voorbije jaren al grote klappen gegeven aan Chessbase maar de opkomst van AI lijkt de nagel aan hun doodskist. Vandaag kan iedere schaker voor een fractie van de Chessbase-kost schaaksoftware maken bovendien volledig naar eigen wens. 

Het water moet ondertussen aan de lippen staan van Chessbase. Voor zover ik mij herinner, lanceerde Chessbase voor het eerst deze maand sinds hun oprichting een enquete over wat de toekomst moet brengen. Elke deelnemer aan de enquete kreeg een voucher als bedankje. Lang kon je echter niet genieten van dit aanbod. Toen ik 2 weken geleden terug was van Berlijn, was de enquete al afgesloten. Ook vond ik de vraagstelling allesbehalve inspirerend. Vragen over aantal computerschermen, operating systeem, grootte van vensters en type engine doen vermoeden dat Chessbase zeer weinig voeling heeft met de competitieschaker. Verbeteringen in die domeinen interesseren mij allerminst en ik vermoed dat dit geldt voor de meeste schakers.

Meer zelfs sinds juni gebruik ik geen enkel Chessbase-product meer om een (draft)-partijanalyse te maken. Het was de nieuwe site van de Belgische grootmeester Bart Michiels, Chessnovelties die mij overtuigde om mijn eigen analysetool te maken zoals ik in 2012 al op mijn blog had beschreven. Bart mag dan wel in 2024 officieel gestopt zijn met schaken, de schaakmicrobe is bijna onmogelijk helemaal uit te roeien. Dus lanceerde hij begin mei een website die vol-automatisch openingsnieuwtjes vindt in elke nieuwe editie van theweekinchess. Persoonlijk vind ik zijn tool voor mezelf oninteressant. Ik heb een vast repertoire waarvoor ik mijn eigen nieuwtjes creëer. Wel interessant voor mij waren de ingrediënten die Bart vermeldde waarmee hij zijn tool had gemaakt.

Ongeveer een week vibecoding had ik nodig om onderstaande vol-automatische analysetool te maken. Het doet 95% van het werk dat ik vroeger manueel deed. Ik spaar ongeveer 4 uren tijd uit per partij sinds het gebruik van deze tool.

Mijn eigen vol-automatische partijanalyse-tool

Het aantal features is beperkt maar zijn wel die ik belangrijk vind in een analysetool.

• 2 top-engines kunnen simultaan worden gekozen (voor beiden kan je afzonderlijk de grootte van de hash-tabel en het aantal parallelle threads optimaliseren aan de computer)
• Input/ output gebeurt met behulp van pgns dus makkelijk leesbaar in andere tools
• 2 Analysetijden per zet kunnen worden ingesteld (1 voor gewone analyse en 1 bij detectie van een fout)
• Diepte van analysevariant bij een fout of einde partij (hoeveel plies = halve zetten)
• Live informatie over de lopende analyse: evaluatie van de huidige bordpositie, hoofdvariant, welke zet, hoeveel tijd al gespendeerd werd, hoeveel tijd de analyse nog zal duren
• notatie van partij + analyses
• Flip bord/ stop+start analyses

In een korte video kan je hieronder deze vol-automatische tool zien werken. Het is geen toeval dat een analyse steeds start van achter naar voor. De voordelen van de retrogrademethode beschreef ik al in 2012 op deze blog en blijven ook vandaag nog zinvol.

Het eindresultaat van een geautomatiseerde partijanalyse kan je hieronder zien. Met de knop "Save pgn" worden alle notatie met analyses gekopieerd van de tool naar een pgn.

Deze methode van partijanalyses biedt 2 grote voordelen t.o.v. Chessbase automatische partijanalyse.

1) De gebruiker krijgt bij elke fout 2 hoogstaande mini-voorbeelden van hoe de partij had verder kunnen gaan zonder de foute zet van de partij. Dat vertelt veel meer dan enkel een zet met een evaluatieteken.

2) De gebruiker kan in een  oogopslag zien of de 2 mini-voorbeelden identieke zetten bevatten of totaal verschillend zijn. Is de gemaakte fout een tactische fout (dus veel identieke zetten) of eerder strategisch/ positioneel (er is geen strikte zettenreeks).

In 2019 spendeerde ik aan een partijanalyse gemiddeld ruim 4 dagen. Vandaag heb ik dit o.a. dankzij de tool kunnen reduceren tot net onder de 2 dagen gemiddeld per partijanalyse. Dat is dus ongeveer 20 dagen winst op een tornooi met 9 klassieke partijen. Bovendien brengt de tool nog andere voordelen mee.

• Vroeger gebruikte ik 2 computers in parallel met variërende sterkte om mijn partijanalyses te maken (en de analysetijd te halveren). Ik installeerde 1 engine per computer. Hierdoor werd de ene engine bevoordeeld/ benadeeld t.o.v. de andere. Nu gebruiken beide engines mijn sterkste computer. Tijd is niet meer belangrijk bij een vol-automatische analyse.
• De top-engines werken ongeveer 10% sneller in mijn tool dan in Chessbase. De features van mijn tool zijn beperkt dus er is heel weinig capaciteitsverlies aan de tool zelf.
• De partijanalyses kunnen nu 's nachts draaien (ik vermoed onnodig maar ik heb rookdetectors in mijn huis). De computer blijft beschikbaar overdag.
• Alle analyses gebeuren op 1 computer waardoor de analyse van beide engines achteraf niet meer manueel moet worden samengebracht.

Sinds 2004 maak ik reeds dit soort hoogstaande partijanalyses. Ik had duizenden uren kunnen sparen indien ik de tool van bij de start had kunnen gebruiken. De tool komt dus met een mix aan emoties. Tenslotte moet ik ook nog wennen aan de massa vrijgekomen tijd. Ik ben bang dat de tool mij ook lui aan het maken is. Voldoende tijd reserveren om alle automatische analyses achteraf grondig te bekijken, is een must.

Brabo