Wat is jouw schaakleeftijd?

Eind vorig jaar kon je bij Spotify achterhalen wat je luisterleeftijd is, zie Ook verbaasd over je luisterleeftijd op Spotify Wrapped? Dit is hoe de streamingdienst die bepaalt. Ik vond het een leuk speeltje. Na mijn artikel Seniortornooien deel 3 vroeg ik mij af of iets gelijkaardigs ook mogelijk is op basis van openingskeuzes. Dat zou niet evident zijn. Op liedjes staat copyright en ligt de release-datum vast. Openingen hebben helemaal geen strikte omschrijving noch kennen een datum.

Dit eerste obstakel klaarde ik door enkele minimum-eisen van een opening te bepalen.

1) De openingen moeten door meerdere spelers bestudeerd worden en bewust worden gespeeld. Hiervan moet bewijs bestaan in de vorm van partijen in een publieke database.

2) Het aantal openingen moet kunnen worden samengevat in een bestand van minder dan 10MB. Ik wil later dit bestand via mail makkelijk kunnen delen.

Met trial en error kwam ik tot onderstaande selectie van openingszetten

1) De zetten zijn uitsluitend van klassieke bordpartijen omdat te veel spelers de opening in online en snelle tempi niet serieus nemen.

2) De zetten zijn uitsluitend van partijen gespeeld tussen + 2500 fidespelers en bovendien meermaals voorkomend. Ik heb de limiet op minstens 7 keer meermaals gelegd om de grootte van de database onder de 10MB te houden.

Een jaartal plakken op een opening deed ik door te kijken naar de partijen die gespeeld werden met de opening. De meeste publieke databases houden naast de zetten ook het jaartal van een partij bij. Ik nam vervolgens de stelling aan dat een opening het jaartal krijgt van wanneer de opening op zijn hoogtepunt was. M.a.w. het jaartal van de opening is het gemiddelde van de jaartallen van de partijen met die opening.

Manueel is dit onbegonnen werk om op grote schaal te berekenen dus ontwikkelde ik de html-tool "Opening-Age" hiervoor met behulp van Claude.ai. In ongeveer een avond vibe-coding lukte het mij. Hieronder zie je een screenshot met het resultaat van een zoekfunctie op mezelf.

Html-tool: "Opening Age"
Overzicht repertoire van Brabo op basis
van 174 klassieke partijen gespeeld sinds 2023

Ik raad aan om enkel klassieke partijen gespeeld in de laatste 3 jaren op te laden. Oude partijen zijn vaak weinig representatief voor het actuele openingsrepertoire. Opening-Age geeft ogenblikkelijk een rapport over je openingen.

- Een split tussen moderne, oude en niet theoretische openingen

- Het jaartal van hoogtepunt populariteit van je openingskeuzen

- De diepte van je openingen

- De gemiddelde elo van de tegenstanders

- Een grafisch overzicht van aantal openingen per leeftijd

- Een detail van elke opening netjes gerangschikt volgens leeftijd die je kan exporteren in excel

Met die excel maakte ik manueel een grafisch overzicht van openingsleeftijd volgens elo. Ik speel tegen iedereen dezelfde openingen dus het is niet erg verrassend dat de trendlijn geen variatie toont op de openingsleeftijd.

Overzicht 1 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Eenzelfde overzicht wou ik ook volgens geboortejaar van mijn tegenstanders. Hiervoor consulteerde ik manueel 1 per 1 hun fideprofielen. Een eerdere poging om dat te automatiseren mislukte want AI gaat snel hallucineren als het te lang duurt om de data op te halen.

Overzicht 2 van Brabo openingskeuzes in klassieke partijen gespeeld 2023-2026

Leeftijd van mijn tegenstanders blijkt dus wel een beperkte invloed te hebben op de openingsleeftijd. Een opening kies je tenslotte ook met 2. Ik wou meer weten dus begon ik met partijen van andere spelers op te laden in Opening-Age. Spelers met minstens 35 klassieke partijen (1 per maand over de voorbije 3 jaar) in de publieke database kwamen hiervoor in aanmerking.

84 spelers werden met Opening-Age bestudeerd

Het kostte mij een avond werk om bovenstaande tabel te maken maar het resultaat mag er zijn. Enkele spelers vallen hierbij onmiddellijk op.

1) De speler met het meest moderne openingsrepertoire is niet verrassend WK-challenger Javokhir Sindarov.

2) De speler met het meest outdated repertoire is: de 65 jarige Britse grootmeester Keith Arkell

3) De speler die het langst bekende theoriepaden volgt, is de Belgische IM Steven Geirnaert.

4) De speler die het snelst de bekende theoriepaden verlaat, is de Belgische FM Jacob Dreelinck

5) De speler die het vaakst niet-theoretische openingen speelt is de Belgische expert Elias De Reese.

6) De speler die het vaakst klassieke openingen speelt is de Belgische IM Glen De Schampheleire.

84 spelers is relatief weinig. Met een gemiddelde elo +2300 kunnen we evenmin spreken van een goede representatie van de modale clubschaker. Het probleem is uiteraard dat van zeer weinig -2300 spelers voldoende partijen openbaar zijn. Desondanks denk ik dat de grafieken die ik maakte van de 84 spelers toch enkele heel duidelijke karakteristieken tonen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens elo

Hier zien we in tegenstelling tot mijn persoonlijke grafiek wel een heel duidelijke verandering volgens elo. Hoe hoger de elo, hoe jonger de gemiddelde leeftijd van de openingskeuzes wordt. Dit wordt ook bevestigd als we kijken naar het % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens elo

Het opvolgen van moderne openingen wordt exponentieel belangrijk als je de wereldtop nadert. Het is dan ook de wereldtop die nieuwe trends maken.

Tenslotte was mijn oorspronkelijke bedoeling om te achterhalen of we een schaakleeftijd kunnen koppelen aan openingskeuzes. Opnieuw gebruikte ik hiervoor de fidewebsite om de geboortejaren van de 84 spelers te achterhalen.

Spreiding van openingsleeftijd voor de 84 spelers volgens geboortejaar

Oudere spelers kiezen gemiddeld vaker voor oudere openingen. Echter individueel zijn er enorme variaties. Een schaakleeftijd bepalen op basis van openingen is dus onmogelijk. Hetzelfde zien we ook in de spreiding % moderne openingen.

Spreiding van % moderne openingen voor de 84 spelers volgens geboortejaar

De doelstelling van het project is niet gehaald maar ik vind het geen verloren project. Opening-Age heeft mij 3 interessante zaken geleerd.

1) Mijn openingskennis zit net onder de 4 trendlijnen in bovenstaande grafieken. Het is nogmaals een bewijs van wat ik al schreef in Paranoia. Mijn reputatie van openingsspecialist stemt niet overeen met de realiteit.

2) Oude openingen zijn vaak oud omdat topspelers het vandaag riskant vinden om te spelen. Met Opening-Age kan je dus snel zien welke stukken van je eigen repertoire misschien een update nodig hebben.

3) Opening-Age is een extra wapen in de partijvoorbereiding. Het laat toe om heel snel iemands repertoire te onderzoeken op zwaktes. Iemand met een breed repertoire kan dus zijn openingsstrategie hiermee optimaliseren.

Opening-Age is op aanvraag beschikbaar. Iemand die webspace hiervoor wilt delen, mag mij ook contacteren. Er valt nog meer te vertellen maar ik sluit af want dit is reeds veruit het langste artikel ooit op deze blog. Meer vibe-coding-projecten komen in latere artikels aan bod. Met dit voorbeeld wou ik alvast de enorme mogelijkheden van deze AI-evolutie demonstreren. 

Brabo

AI beïnvloedt competitieschaken deel 3

Anderhalf jaar geleden vertelde ik in deel 2 dat we wellicht op de drempel staan van een maatschappij waarin AI een grote rol zal spelen. Vandaag is het zover en daar hebben het velen zeer moeilijk mee. Een interview met de bekende schrijver Herman Brusselmans: " Ik voel mij afgeschreven. Ik ben gewoon niet meer van deze tijd." raakte duidelijk een gevoelige snaar. Honderden lezers schreven een reactie waarin ze het roerend eens zijn met Herman.

Vooral sinds begin dit jaar gaat het erg hard ook in het schaken. Ik volg blogs en forums nog steeds nauwgezet. Dan zit je op de eerste rij van alle nieuwe ontwikkelingen. Wanneer vrienden iets doorsturen dan heb ik er vaak 1 of 2 maanden eerder al over gelezen. Wie weet nog interessante aanvullingen op onderstaande lijst van nieuwe schaaksites?

- Chessstalker: Overzicht van stijl, openingen, ... van iemand om te gebruiken in een voorbereiding.

- Novelty hunter: Scannen van nieuwe interessante openingsideeën in een pgn.

- Openingcoach: Detecteer in welke openingen je het vaakst fouten maakt in online schaken.

- Chessboardmagic: Een gigantische collectie van tools en alternatieve schaakspelletjes (sinds 2022)

- Lichess-browser-extension: Een browser-extensie die je toelaat om honderden extra features toe te voegen aan Lichess

- Chesspertise: Een alternatief voor Chessbase

- Fix Your Online Opening Mistakes: Check online partijen waar afgeweken wordt van een Chessable cursus

- TactiqDev: Een offline puzzel-trainer

- Blunder.clinic: Hier gaat het niet om de juiste zet te vinden maar om de foute zet te vermijden.

- Chessbingo: Bingo spelen aan de hand van schaakpuzzels oplossen.

- Chess game analyzer: Een programma om op objectieve wijze een schoonheidsprijs toe te kennen.

- Chessalyz.ai: Een programma om op meer interactieve wijze een partij te analyseren (sinds 2025).

- Chessatlas.net: Een programma om openingen in te drillen.

- Unpuzzle: Een programma om te leren spelen als een computer.

- outprep.xyz: Een programma om partijtjes te spelen tegen iemands repertoire.

- Blunderbook: Puzzels oplossen die je laat maken van je eigen lichess-partijen

Er is nog meer dat ik ontdekte maar dit zijn zo een beetje de leukste en interessantste van de voorbije maanden. Bovendien dit zijn de open publieke nieuwe ontwikkelingen. Ik ben er zeker van dat er ook schakers thuis bezig zijn met het ontwikkelen van met AI eigen tools.

Hoe meer ik las over die ontwikkelingen, hoe meer ik mezelf voelde als een dinosaurus zoals Herman en zijn lezers. Ik ben oud en ik kan niet meer mee. Alles veranderde op de dag toen ik een youtube-video zag van de Nederlandse expert Han Schut: The joy of creating tools with Claude.ai. Daarin demonstreert Han hoe hij op 2 dagen tijd 2 geavanceerde schaakprogramma's creëerde ondanks 40 jaar niet meer te hebben geprogrammeerd. Dit was voor mij een echte eye-opener.

Eerlijk gezegd vind ik veel van die nieuwe schaaksites grotendeels speelgoed. Het is allemaal leuk en flashy maar ik zie heel weinig waarde voor bordschaak op meesterniveau. Op een uitzondering na zijn al die sites ontwikkeld door heel zwakke schakers. Als ik zelf iets nuttig wil hebben dan zal ik het zelf moeten ontwikkelen dus contacteerde ik Han via lichess. Hoe kan ik het best starten?

Zijn advies was simpel en duidelijk. Betaal 20$ voor toegang tot Claude.ai-Opus 4.6 en zie wat je kan realiseren. Ik vroeg de visa-kaart van mijn echtgenote en begon. 2 weken later was die visa-kaart geblokkeerd. Ik had geklikt op een link om extra "gratis" credits te krijgen voor die Claud.ai en dat bleek dus een fout te zijn. Blijkbaar heeft een malafide-organisatie toegang tot de gegevens van nieuwe Claude.ai-klanten waardoor ik met ogen open in de val trapte. Gelukkig verloren we geen geld want de bank had de kaart onmiddellijk geblokkeerd bij de eerste vreemde transactie.

Ik wijk af want ik wil het uiteraard hebben over wat AI-programmeren exact inhoudt. Hieronder zie je een screenshot hoe ik startte. Jawel het is alsof je de baas bent van een team en je vertelt het team wat je wilt bereiken.

Mijn eerste prompt/ commando van een nieuw project met de eerste feedback van AI.

Er komt dus helemaal geen programmeren meer aan te pas. Je start gewoon een gesprek en de AI-tool doet de rest (vibe coding). Ondertussen heb ik 4 projecten ermee gemaakt. Eentje kwam al aan bod in Average Joe. De andere zal ik in artikels later bespreken. Er zijn al bedenkingen en lessen die ik hieruit kan halen en delen.

1) Moet je beleefd zijn tegen je AI-assistent? Toen ik begon met AI, groette ik, bedankte ik en gaf ik telkens positieve feedback. Mijn dochter vertelde mij dat ik beter beleefd ben want als AI de wereld overneemt dan zal ik misschien gespaard worden (ze is niet de enige zie reddit). Echter later las ik dat de beleefdheid extra processing-capaciteit kost en het resultaat negatief beïnvloedt. Ik heb de beleefdheid dus afgebouwd en werk nu met directere opdrachten.

2) Vorig jaar bestond er geen limiet op gebruik van AI. Dit was een kennismaking periode. Nu betaal je voor x credits waarvoor je y prompts = commando's kunt uitvoeren. Ik merk op dat je heel snel door je portie credits zit als je een beetje experimenteert. Dat is ook de reden waarom ik op die valse mail klikte.

3) Maak vooraf een stappenplan zodat je de volgorde van de prompts kan optimaliseren. Je wilt je credits zo goed mogelijk gebruiken.

4) Bundel meerdere opdrachten in 1 prompt. Ik zie minder verbruik van credits bij bundelen.

5) Werk met bulletpunten en geen doorlopende tekst zoals in mijn openingsprompt. Bulletpunten zijn veel makkelijker te begrijpen voor AI en zorgen dus voor minder fouten. Minder fouten betekent minder prompts en dus minder verbruik van credits.

6) Kopieer zoveel mogelijk van anderen (legaal). Soms vraag ik om de layout van website x over te nemen als start.

Dit kan echt zo goed als iedereen. Ik snap nu ook waarom we overspoeld worden met AI-websites. Wat je zelf doet, doe je beter. Voorlopig heb ik mijn AI-projecten enkel gedeeld met vrienden. Ik zal zelf niet opnieuw een nieuwe site (zie De Belgische online schaakclub) oprichten/ aankopen dus hierbij een oproep tot samenwerking. Wie wil webspace delen zodat ook andere schakers kunnen gebruikmaken van mijn AI-projecten?

Wessel van Kessel heeft op schaakfabriek met AI een tool ontworpen om Belgische schakers te volgen. Pascal de Kaey heeft dan weer met AI een tool ontworpen om internationaal nieuws van websites te consolideren en vertalen naar het Nederlands. M.a.w. steeds meer schakers gebruiken AI. Het zou leuk zijn als die weetjes/ projecten allemaal op 1 plek worden verzameld. Zo kunnen AI-liefhebbers ook snel met elkaar contact opnemen. Of je nu wilt of niet maar AI zal onze toekomst bepalen.

Brabo

Seniortornooien deel 3

Mijn tante Rita is vrijwilligster in het woonzorgcentrum Sint-Monica te Oostende. Daar is ze de drijvende kracht achter vele feestjes. Vorig jaar vroeg ik haar hoe de muziek voor zulke feestjes gekozen wordt. Dat bleek een privilege te zijn van de oudste bewoners. De jongste bewoners zijn daar niet altijd gelukkig mee. Een 70tiger heeft andere muziek in zijn kindertijd gehoord dan een 90tiger.

Ik herinner mij een uitspraak van DJ Regi Penxten die hier dicht bij aansluit: " Als ik ooit in een rusthuis terecht kom dan zal de muziek veel levendiger en anders klinken". Iedereen is een product van zijn tijd. Het is iets wat ik ook opmerkte tijdens mijn eerste seniortornooi schaken. Openingen die ik in decennia niet meer op het bord had gezien, waren plots terug van weggeweest. In de 7de ronde kreeg ik een flashback naar de befaamde match Deepblue - Kasparov uit 1997 (officieel gezien als het punt waarop de computer sterker werd dan de mensheid in het schaken.)

Achteraf is het nooit echt geweten of Kasparov moedwillig of per abuis die variant heeft gespeeld. Als je kijkt naar de originele beelden op youtube dan zie je Kasparov zijn hoofd schudden. Echter in een veel later interview ontkent hij dat er sprake was van een fout. Kasparov heeft het altijd moeilijk gehad met fouten toe te geven. Ook in Queen of chess (Netflix 2026) biedt Kasparov geen excuses aan Polgar voor het touchincident uit 1994.

In de 8ste ronde van Marienbad was het weer back to the past en deze keer naar het jaar 1996. Dat was de laatste keer dat ik onderstaande grote lijn van de Labourdonnais-Lowenthal-opening op het bord kreeg. Ik was er echter op voorbereid want in de database stond al een partij van mijn tegenstander met die variant uit 2019. 3 zetten later was de partij al in hogere zin beslist.

Op oude liedjes staat geen vervaldatum en kan je nog vele decennia later genieten. Op vele oude openingen is de vervaldatum wel al lang overschreden. De vervaldatum van onderstaande opening was rond 2003 waar ik al eens over schreef in een artikel uit 2014. De partij speelde ik niet in Marienbad maar een paar maanden later in de KNSB-competitie tegen de 63 jarige Nederlandse expert Peter Pijpers.

Jonge schakers zijn vaak niet meer op de hoogte van deze oude openingen. Veel oudere schakers houden zich niet meer bezig met openingstheorie en/of zijn weerleggingen vergeten. Peter vertelde mij achteraf dat hij vaak nog succes had met zijn oude openingen. Volgende keer zullen ze toch 2 keer nadenken als ik weer eens hun partij geef. Kansloos verliezen met een oude opening doet zelfs de grootste liefhebbers grijpen naar iets moderner.

Brabo

Seniortornooien deel 2

Sinds enkele jaren kan je nog heel moeilijk iemands verjaardag op het internet achterhalen. GPDR-wetgeving zorgt ervoor dat verjaardagen in de privésfeer vallen en dus niet meer openbaar mogen worden gepubliceerd. Vreemd genoeg kan je mijn verjaardag als een van de weinigen wel nog via een simpele google vinden. Ik kreeg dan ook een opmerking tijdens Mariënbad over mijn deelname. Ik was nog geen 50 jaar dus mocht ik wel deelnemen?

Bij gebrek aan een exacte publieke geboortedatum hanteert men in Frankrijk de regel dat je pas in het kalenderjaar volgend op je 50ste mag meespelen aan seniortornooien. Dat betekent in Frankrijk mag ik pas vanaf 2027 meespelen. Op de Senioren-kalender van Tim Harding wordt dan ook gewaarschuwd. Informeer je altijd goed over de minimumleeftijd. De leeftijdsreglementen variëren sterk en je riskeert tevergeefs een verre kostelijke reis te maken.

Seniortornooien in België hanteren bijna allen de 55+ regel. Ik vermoed dat het een restant is van de tijd dat brugpensioen nog bestond. Bovendien is onze Belgische schaakbond altijd een beetje eigenwijs geweest in zijn reglementen. Ik merk op dat voor het volgend Belgisch kampioenschap in Borgerhout men toch weer zal aansluiten bij de fide met een apart dameskampioenschap. Die afschaffing (zie BJK deel-5) is dus snel weer teruggedraaid.

Voor 2014 moesten spelers ouder dan 60 jaar zijn volgens fide om deel te mogen nemen aan seniortornooien. Echter fide ontdekte dat de seniors als kapitaalkrachtigen veel geld konden binnenbrengen (zie ook fide heeft een enorme geldhonger). Het is dus geen verrassing dat de leeftijd verlaagd werd tot 50. Vandaag volstaat het om te mogen deelnemen aan seniortornooien als je 50 wordt in het kalenderjaar. Ik had dus het volste recht om deel te nemen aan het seniortornooi in Mariënbad.

Desondanks moet ik toegeven dat ik mij toch een beetje een vreemde eend in de bijt voelde. Tussen al die spelers met grijze haren of zelfs zonder haren, viel ik onmiddellijk op. Bij nader onderzoek bleek nog 1 iemand mee te spelen van het geboortejaar 1976. Ik weet niet wie van ons 2 de jongste is.

Gemiddelde leeftijd ligt op 65 jaar van de deelnemers

In het recente artikel de oudere schaker deel 2 toonde ik dat er grote verschillen in speelsterkte zijn tussen senioren. Bij voldoende deelnemers wordt dan ook vaak de groep gesplitst in 2 of meerdere leeftijdsgroepen. Die opsplitsing gebeurde niet in Mariënbad en dat vond ik persoonlijk wel vervelend. Zo speelde ik in de derde ronde tegen de 81 jarige Jiri Chmelik. Ik had 350 elo meer en was ongeveer 32 jaar jonger. Wat een makkie op papier was, werd een nachtmerrie aan het schaakbord.

Ik had nooit eerder zoveel schuldgevoel na het winnen van die partij. Ik ben opgevoed dat je respect moet hebben voor de ouderen en dit was puur spelen op de vermoeidheid van mijn tegenstander. Ik durfde mijn tegenstander achteraf niet meer in de ogen te kijken. Het hele tornooi voelde ik zijn ogen priemen op mijn rug. Jawel ook die avond sloeg ik de warme maaltijd weer over. Het werden de korsten van het oude brood die ik een dag eerder had overgelaten.

Mijn reisgenoot vertelde mij later dat op winst spelen nooit verkeerd kan zijn. Misschien ben ik toch niet klaar voor dit soort seniortornooien. Misschien moet ik eens een volgende keer een +30 tornooi proberen. Ik had al gehoord van dit nieuw soort adult-only tornooien en nu blijkt ook Praag op de kar te zijn gesprongen. De massa ondergekwoteerde jonge spelers zien velen als een probleem maar sommigen ook als een opportuniteit.

Brabo