Analyseren met de computer deel 4

In 1996 kocht ik Fritz 4, mijn allereerste Chessbase-product. In de 30 jaren erna heb ik nog een kleine 20 Chessbase producten gekocht. Dat is heel weinig in vergelijking met andere titelhouders van mijn leeftijd. Het was trouwens pas vorig jaar dat ik voor het eerst hun hoofdproduct kocht: Chessbase starter package. Ik heb Chessbase altijd duur gevonden voor de functionaliteit die ze aanboden. Echter er bestonden lange tijd weinig goede alternatieven.

Dit monopolie is vandaag duidelijke barsten aan het vertonen. Chessable, Lichess en Chess.com hadden de voorbije jaren al grote klappen gegeven aan Chessbase maar de opkomst van AI lijkt de nagel aan hun doodskist. Vandaag kan iedere schaker voor een fractie van de Chessbase-kost schaaksoftware maken bovendien volledig naar eigen wens. 

Het water moet ondertussen aan de lippen staan van Chessbase. Voor zover ik mij herinner, lanceerde Chessbase voor het eerst deze maand sinds hun oprichting een enquete over wat de toekomst moet brengen. Elke deelnemer aan de enquete kreeg een voucher als bedankje. Lang kon je echter niet genieten van dit aanbod. Toen ik 2 weken geleden terug was van Berlijn, was de enquete al afgesloten. Ook vond ik de vraagstelling allesbehalve inspirerend. Vragen over aantal computerschermen, operating systeem, grootte van vensters en type engine doen vermoeden dat Chessbase zeer weinig voeling heeft met de competitieschaker. Verbeteringen in die domeinen interesseren mij allerminst en ik vermoed dat dit geldt voor de meeste schakers.

Meer zelfs sinds juni gebruik ik geen enkel Chessbase-product meer om een (draft)-partijanalyse te maken. Het was de nieuwe site van de Belgische grootmeester Bart Michiels, Chessnovelties die mij overtuigde om mijn eigen analysetool te maken zoals ik in 2012 al op mijn blog had beschreven. Bart mag dan wel in 2024 officieel gestopt zijn met schaken, de schaakmicrobe is bijna onmogelijk helemaal uit te roeien. Dus lanceerde hij begin mei een website die vol-automatisch openingsnieuwtjes vindt in elke nieuwe editie van theweekinchess. Persoonlijk vind ik zijn tool voor mezelf oninteressant. Ik heb een vast repertoire waarvoor ik mijn eigen nieuwtjes creëer. Wel interessant voor mij waren de ingrediënten die Bart vermeldde waarmee hij zijn tool had gemaakt.

Ongeveer een week vibecoding had ik nodig om onderstaande vol-automatische analysetool te maken. Het doet 95% van het werk dat ik vroeger manueel deed. Ik spaar ongeveer 4 uren tijd uit per partij sinds het gebruik van deze tool.

Mijn eigen vol-automatische partijanalyse-tool

Het aantal features is beperkt maar zijn wel die ik belangrijk vind in een analysetool.

• 2 top-engines kunnen simultaan worden gekozen (voor beiden kan je afzonderlijk de grootte van de hash-tabel en het aantal parallelle threads optimaliseren aan de computer)
• Input/ output gebeurt met behulp van pgns dus makkelijk leesbaar in andere tools
• 2 Analysetijden per zet kunnen worden ingesteld (1 voor gewone analyse en 1 bij detectie van een fout)
• Diepte van analysevariant bij een fout of einde partij (hoeveel plies = halve zetten)
• Live informatie over de lopende analyse: evaluatie van de huidige bordpositie, hoofdvariant, welke zet, hoeveel tijd al gespendeerd werd, hoeveel tijd de analyse nog zal duren
• notatie van partij + analyses
• Flip bord/ stop+start analyses

In een korte video kan je hieronder deze vol-automatische tool zien werken. Het is geen toeval dat een analyse steeds start van achter naar voor. De voordelen van de retrogrademethode beschreef ik al in 2012 op deze blog en blijven ook vandaag nog zinvol.

Het eindresultaat van een geautomatiseerde partijanalyse kan je hieronder zien. Met de knop "Save pgn" worden alle notatie met analyses gekopieerd van de tool naar een pgn.

Deze methode van partijanalyses biedt 2 grote voordelen t.o.v. Chessbase automatische partijanalyse.

1) De gebruiker krijgt bij elke fout 2 hoogstaande mini-voorbeelden van hoe de partij had verder kunnen gaan zonder de foute zet van de partij. Dat vertelt veel meer dan enkel een zet met een evaluatieteken.

2) De gebruiker kan in een  oogopslag zien of de 2 mini-voorbeelden identieke zetten bevatten of totaal verschillend zijn. Is de gemaakte fout een tactische fout (dus veel identieke zetten) of eerder strategisch/ positioneel (er is geen strikte zettenreeks).

In 2019 spendeerde ik aan een partijanalyse gemiddeld ruim 4 dagen. Vandaag heb ik dit o.a. dankzij de tool kunnen reduceren tot net onder de 2 dagen gemiddeld per partijanalyse. Dat is dus ongeveer 20 dagen winst op een tornooi met 9 klassieke partijen. Bovendien brengt de tool nog andere voordelen mee.

• Vroeger gebruikte ik 2 computers in parallel met variërende sterkte om mijn partijanalyses te maken (en de analysetijd te halveren). Ik installeerde 1 engine per computer. Hierdoor werd de ene engine bevoordeeld/ benadeeld t.o.v. de andere. Nu gebruiken beide engines mijn sterkste computer. Tijd is niet meer belangrijk bij een vol-automatische analyse.
• De top-engines werken ongeveer 10% sneller in mijn tool dan in Chessbase. De features van mijn tool zijn beperkt dus er is heel weinig capaciteitsverlies aan de tool zelf.
• De partijanalyses kunnen nu 's nachts draaien (ik vermoed onnodig maar ik heb rookdetectors in mijn huis). De computer blijft beschikbaar overdag.
• Alle analyses gebeuren op 1 computer waardoor de analyse van beide engines achteraf niet meer manueel moet worden samengebracht.

Sinds 2004 maak ik reeds dit soort hoogstaande partijanalyses. Ik had duizenden uren kunnen sparen indien ik de tool van bij de start had kunnen gebruiken. De tool komt dus met een mix aan emoties. Tenslotte moet ik ook nog wennen aan de massa vrijgekomen tijd. Ik ben bang dat de tool mij ook lui aan het maken is. Voldoende tijd reserveren om alle automatische analyses achteraf grondig te bekijken, is een must.

Brabo

Welk stuk kies je om aan te vallen?

Sommige trouwe lezers zullen het al opgemerkt hebben dat deze blog de voorbije maanden minder regelmatig was dan gewoonlijk. Er waren zelfs enkele weken waarin geen artikel gepubliceerd werd. Nee ik zit nog niet zonder ideeën. Ik was meermaals op verlof en dan heb/ maak ik geen tijd voor blogartikels schrijven.

Het is een beetje vervelend om een website tevergeefs te bezoeken maar ik wil niet vooraf aankondigen wanneer ik ver weg ben van huis. Dieven lezen potentieel ook die berichten. Ik wil niet na een vakantie in buitenland ontdekken dat vreemden in mijn huis bezig zijn geweest. Voor dezelfde reden ben ik dan ook huiverachtig tegenover de nieuwe service van Schaakfabriek. Zo kon de hele wereld zien dat ik deze maand minstens 9 dagen weg was naar Berlijn. Ik heb geen probleem met mijn resultaten na het tornooi te melden maar tijdens hou ik dit liever verborgen.

Ik krijg soms wel eens de opmerking dat ik schrijf op deze blog over zaken die al weken of zelfs maanden geleden zijn gebeurd. Velen willen niet wachten op nieuws. Live wedstrijden volgen is ook veel spannender dan achteraf partijen naspelen. Tenslotte moet ik toegeven dat ik dankzij de service van Schaakfabriek ook nieuwe tornooien leerde kennen. Daar wil ik misschien in de toekomst ook eens zelf naar toe.

Dit laatste kan je echter ook achterhalen door op chessresults te filteren. Zo deed ik het vroeger en ik vermoed dat Wessels tool hieraan gekoppeld is. Zo merk ik al jaren op dat het een kleine minderheid is van Belgen die in de zomer überhaupt schaakt. De meeste schakers houden een schaakpauze die veel langer duurt dan de paar maanden maximum die ik jaarlijks neem. Voor de meesten start en stopt een schaakseizoen met de Belgische interclub dus van september tot april. Dit geldt ook voor sterke spelers. De 2 internationaal meesters van de Lange Rokade podcast gaven aan geen plannen te hebben om klassieke tornooien te spelen deze zomer.

Wanneer de competitie zich dan in september terug op gang trekt, zie je vaak duidelijk het verschil tussen spelers die wel en niet deze zomer actief zijn geweest. Grootmeester Koen Leenhouts schreef het vorige maand nog dat schaken een veeleisende minnares is. Weinig tijd investeren in het schaken, doet je niveau zakken en kost je dus ratingpunten. Zelf probeer ik al jaren de schade te beperken met 2 klassieke tornooien per zomer. Dat zie ik voor mezelf als het maximaal haalbare.

Daarnaast is het ook zo dat ik te gebeten ben door de schaakmicrobe om maanden niet te willen schaken. Ik heb mij in het verleden geërgerd aan schaakclubs die tijdens de zomermaanden werden gesloten of waar geen kat afkwam op de speeldagen. Toen ik in de jaren 90 startte met schaken, bestond er nog geen internetschaak. Ik herinner mij dat ik vele malen een uur tevergeefs zat te wachten tijdens zomermaanden in de Roeselaarse schaakclub Torrewachters.

Ook mijn nieuwe schaakclub Chesslooks Lier sluit de deuren tijdens de zomermaanden maar daar werd een heel leuke oplossing voor gevonden. 1 van de bestuursleden bezit een groot domein met vergaderzalen waar we tijdens de zomer gebruik mogen van maken. Met 4 zomersessies bleef een zekere continuïteit gewaarborgd. Bovendien werd het aangename aan het nuttige gekoppeld. Naast spelen werden enkele lesgevers opgetrommeld.

Lesgever Linden Pu op de 2de zomersessie

Zelf nam ik de eerste zomersessie voor rekening. Ik besprak er o.a. mijn beste partij van Teplice of op zijn minst de meest interessante. Het publiek luisterde aandachtig en een iemand verraste mij door in onderstaande stelling mij een nieuwe schaakregel aan te leren.

Als je kan kiezen tussen stukken in een aanval dan geef voorrang aan je zwakste stuk. Ik had nog nooit gehoord van die schaakregel noch iemand van de andere aanwezigen. Ik ben daarom ook eens gaan kijken wat er gezegd wordt over de aanval in militaire kringen. Er bestaan voordelen als nadelen betreffende het gebruiken van sterkste/ zwakste eenheden in een eerste aanval. Als je een snelle doorbraak wilt forceren dan is het vaak beter om een gespecialiseerde sterke eenheid hiervoor te gebruiken. Op langere termijn is het soms interessanter om eerst de zwakkere eenheden te gebruiken om de vijand moe te maken.

Daarnaast had ik recent ook een artikel gelezen waarin werd aanbevolen dat in de verdediging je eveneens best je zwakste stuk voorrang geeft. Dat klonk mij wel bekend in de oren maar verdediging is toch iets helemaal anders dan de aanval. Dan voel ik veel meer voor het nieuwe motto die de Belgische IM Thibaut Vandenbussche lanceerde in zijn artikel Titelkoorts. Zelfs wanneer de zetvolgorde er schijnbaar niet toe doet, kies toch maar voor de meest flexibele optie.

In de partij koos Thibaut voor het minder flexible Kg3 ipv Th1
 waarmee hij een halfje had kunnen verliezen

Ik denk dat Thibaut hiermee de nagel op de kop slaat. Ik ben geen fan van heatmap-projecten waarin zetten worden aanbevolen op basis van flexibiliteit maar het is uiteraard zinvol om je opties zoveel mogelijk open te houden. In mijn voorbeeld had Thibauts regel misschien mijn tegenstander gered. Eerst de pion spelen en daarna de toren was een meer flexibele volgorde dan deze gekozen in de partij. Echter ik wil hierbij ook waarschuwen dat we zulke stellingen niet mogen oversimplificeren. De remiseweg is zelfs bij de correcte volgorde allerminst triviaal. Een stelling vergt te vaak een concrete aanpak om zich door regeltjes te laten vastleggen.

Brabo

Het thuisvoordeel deel 2

Op de blog van de Lange Rokade vermeldde grootmeester Koen Leenhouts recent dat het voor hem raar was om op bord 97 in een open tornooi te moeten spelen. Als grootmeester ben je het gewoon op de topborden te spelen maar een misverstand rond een bye nemen besliste er anders over. Vervolgens ben ik eens gaan nadenken wat is het laagste bord (dus het hoogste nummer) dat ik ooit ben tegengekomen in een open tornooi. 1 tornooi komt hierbij onmiddellijk in mijn vizier: de Open van Gent. Daar passen ze bovenop al een recordaantal deelnemers ook nog eens een speciale bordnummering toe bij spelers die extra ruimte kunnen gebruiken.

Paringen eerste ronde op de laagste borden van 47ste Open Gent Rated

Schaken doet het nog steeds niet goed betreffende genderequality maar betreffende inclusiviteit zijn we een frontrunner. Soms zijn enkele minimale aanpassingen nodig maar competitieschaak is goed mogelijk tussen spelers met en zonder beperking. Een enkeling zal van die aanpassingen een probleem maken maar die maakt zich hiermee allerminst populair. Ik herinner mij wel een editie van Open Gent waarin mijn zoon niet het bord 1001 kon vinden maar dat werd snel opgelost door de organisatie.

Ik keek dan ook niet verrast op toen ik in de eerste ronde van Teplice een speciaal bord kreeg toegewezen. Volgens rating zou ik op bord 3 moeten zitten maar het werd bord 16. Er stond de letter b naast de naam van mijn tegenstander. In de database stond van mijn tegenstander een partij gespeeld in een blindsimultaan.

Ik verwachtte dus iemand die blind was als tegenstander maar de speler die op bord 16 plaatsnam had perfect zicht. Ik begreep het niet. Ik hield aanvankelijk mijn mond net als over de schaakstukken maar na de partij kon ik mij niet meer houden. "Hoe komt het dat we op bord 16 spelen i.p.v. op bord 3 ?" vroeg ik aan mijn tegenstander. "Ach ik ken de organisatie hier en heb het met hen op een akkoordje gegooid dat ik dit vast bord zou krijgen." antwoordde hij droogjes lachend.

Ik stond vastgenageld aan de grond. Zoiets had ik nog nooit meegemaakt of gehoord. Ik ken ook geen fide-reglement die dit verbiedt maar waarom vraagt iemand een speciaal bord? Het bord 16 stond gewoon tussen de rest van de borden. Was 16 zijn geluksnummer? Pas toen ik de statieven aan de eerste 5 borden zag staan, begon het mij te dagen dat hij wellicht geen zin had in live-uitzendingen.

Aan de 5 topborden hangt een statief

Op Lichess had ik er al ruim 2 jaar geleden over gelezen. Diverse AI software is vandaag in staat om live-streams te scannen en te converteren naar zetten. I.p.v. honderden euro's voor een speciaal DGT-bord heb je enkel een statief nodig van 10 euro. Bijna iedereen heeft vandaag een gsm waarop de software geïnstalleerd kan worden. In de schaakclub van Teplice had men de technologie al veelvuldig getest.

De GSM zweeft dankzij het statief boven het bord en krijgt zo een goed beeld.

Het concept is leuk zeker voor streamers zoals Anna Cramling maar de standaard-tornooispelers zullen hun GSM hiervoor niet snel uitlenen. De statieven werden dan ook grotendeels een flop tijdens het tornooi. Zelf wou ik mijn GSM evenmin hiervoor uitlenen want mijn balpen verdween al tijdens een partij.

In 2020 ontdekte ik de tornooien in Tsjechië omdat ze 1 van de weinige landen waren in de buurt die zich niet lieten muilkorven door covidregels zie de schaakmicrobe deel 3. Ik ben dan ook niet echt verwonderd dat ook andere reglementen in datzelfde land heel flexibel worden toegepast.

Bovendien maakte het bordnummer hier ook geen verschil want geen enkele partij in het seniorentornooi van Teplice werd uiteindelijk gedigitaliseerd. Wat mij wel tegen de borst stootte was dat sommige lokale spelers zaten te vapen in de tornooizaal. Ik zag niemand hierop reageren. Dat valt technisch misschien niet onder roken maar vapen is erg schadelijk voor de gezondheid. Dat is voor mij een brug te ver betreffende thuisvoordeel en tolerantie.

Brabo

Indiërs in Europese tornooien

De Nederlander Max Euwe werd in 1935 wereldkampioen (klassiek bord-) schaken. Hij is nog steeds de enige Nederlander die hierin geslaagd is. Echter tot op vandaag plukken de Nederlanders hiervan de vruchten. In Nederland is schaken veel populairder dan in België. Dit wereldkampioen-effect zien we ook in andere landen. Het schaken in Noorwegen profiteert enorm van Carlsen. India is een absoluut grootmacht geworden in het schaken dankzij Anand.

Vandaag zijn er bijna 1,5 miljard Indiërs. India is dus al enige tijd China voorbijgestoken. Echter het land is zo groot en verscheiden dat Anands invloed zeker niet overal in India kan worden opgemerkt . Er bestaat vandaag een enorm verschil tussen het Zuiden en Noorden van India. Het is geen toeval dat bijna alle Indische grootmeesters afkomstig zijn uit het Zuiden.

The harsh truth behind the nations-north-south-divide

In het Noorden van India wordt schaken gezien als een hobby. In het Zuiden van India is schaken business. Dat zie je dan ook terug in de Indiërs die naar Europa komen. Het zijn 99% schakers van het Zuiden die we hier zien.

Dit verklaart ook waarom we vandaag die Indiërs vooral in Zuiderse Europese landen zien. Het klimaat in het Zuiden (bv. Chennai) is tropisch. Dat is een groot verschil met het noorden (bv. Delhi) waar ze toch gewoon zijn aan iets koudere temperaturen.

Minimum-Maximum Temperaturen voor Delhi Bron: Climate-data.org

Minimum-Maximum Temperaturen voor Chennai Bron: Climate-data.org

In Chennai zal de temperatuur zelden onder de 20 graden zakken zelfs 's nachts. Dat betekent onze contreien zijn ook in de zomer nog vaak te koud voor hen wat je o.a. ziet in de grappige foto hieronder. Die foto werd recent genomen in het Open Nederlands Kampioenschap van Dieren.

Warme Nederlander tegen koude Indiër
Bron: Onk2026

De Nederlander draagt een korte broek en T-shirt met korte mouwen. De Indiër heeft een dubbele dikke trui aan met lange broek. Op een andere foto dacht ik zelfs een winterjas te zien. Het doet mij denken aan de overnachtingen van mijn groottante uit mijn kindertijd. Ze was een missionaris in West-Indie (eilandengroep in de Caraïben) waar het eveneens tropisch warm is. Ze sliep in onze logeerkamer met 10 dekens op haar bed.

Spanje was daarom niet toevallig de favoriete bestemming van veel Indische schakers in de voorbije jaren. Echter ik zie recent wel een opschuiven naar het noorden. +35 graden is zelfs voor een Indiër uit het Zuiden niet meer comfortabel. Steeds vaker worden in Spanje deze zomertemperaturen gehaald. Zo streek een contingent van 46 Indiërs neer in het Tsjechische Teplice waar ik recent aan deelnam.

Ik wou aanvankelijk eens een open meespelen maar na het zien van die 46 Indiërs op slechts 150 deelnemers koos ik om te switchen naar het seniortornooi. Na mijn slechtste tornooi heb ik mij voorgenomen om niet meer de melkkoe te spelen voor ondergekwoteerde spelers. Ik was bijlange niet de enige die er zo over dacht. Behalve 1 professional stapten alle 30 tot 40 jarigen uit het tornooi (op die leeftijd zit je normaal op de piekrating zie bv. de oudere schaker deel 2).

Echter dat leidde dan weer tot een domino-effect bij de Indiërs. De Indiërs spelen in de eerste plaats mee om rating te kunnen winnen en dat lukt niet als ze vooral tegen elkaar moeten spelen. De organisatie moest tot hun ontzetting vaststellen dat de Indiërs net voor de start van het tornooi massaal hun kat stuurden. Uiteindelijk bleken nog slechts 8 van de 46 Indiërs over. De A groep werd gereduceerd tot 81 spelers terwijl de zaal een capaciteit had voor 600 spelers !!

Teplice is al lang geen uniek verhaal meer. Ik zie in diverse Franse zomertornooien gelijkaardige rampen voltrekken. De open van Montauban stond op mijn verlanglijstje dit jaar maar heb ik aan mij laten voorbijgaan door de toevloed aan Indiërs. Ook hier veel minder volk dan zo een tornooi verdient en een laatste minuut terugtrekking van Indiërs. Oostendenaar Tijs Cocquyt kon hierdoor in combinatie met zijn lagere elo elke Indiër vermijden: Resultaten +1900 Montauban.

De gemiddelde Belg (of Nederlander) ligt niet wakker van die Indiërs. Er is genoeg keuze aan tornooien in de buurt. Spelen in het buitenland is luxe en op eigen risico. Alleen zou het wel eens kunnen zijn dat de Indiërs volgende zomer ook onze lokale tornooien overspoelen. De Open van Creon werd na 1 ronde stilgelegd door de bosbranden rondom. Zuid-Frankrijk wordt langzaam een onmogelijke plaats om nog in de zomer te schaken.

Dit jaar blijf ik dus net als veel Belgen tijdens de zomer weg uit het zuiden. De Belgische FM Wim Maes heeft mij goesting doen krijgen om misschien volgend jaar eens een tornooi in het noorden te spelen. Wim won zonet een leuk tornooi in Denemarken. Zelfs in Belgische tornooien kan het tijdens de zomer zeer/te warm worden want airco is er nooit. In het Noorden verwacht ik hoogstens een verdwaalde Indiër.

Brabo

PS 11 Augustus 2026

Slechts 3% van de volwassen Indiers is ooit naar het buitenland geweest. Dit artikel werd 3 dagen geleden gepubliceerd. Volgens de studie bestaat een zeer duidelijke link tussen inkomen en reizen.