Tijd deel 3

Mijn oorspronkelijk enthousiasme voor liveborden is al lang verdwenen. Het is te zeggen als het partijen van mezelf zijn die gebroadcast worden. Partijen van anderen daarentegen, hoe meer hoe liever ik het heb. Niet dat ik kijk naar al die broadcasts maar het zijn weer extra partijen die ik kan gebruiken in mijn partijvoorbereidingen. Dat weten grote database-verkopers als (Chessbase, Yottabase) ook. Zij hebben personeel die dagelijks het internet afschuimen om partijen van liveborden te downloaden.

Ik ga zoveel ik kan supporteren voor mijn zoon als hij voetbalt. Het gebeurt dat ik daar sta met nog 2 andere supporters. De grootste voetbalclubs verkopen tienduizenden abonnementen. Voor amateurvoetbal bestaat nauwelijks interesse. Hetzelfde geldt in het schaken. Anderhalf man en een paardenkop zie ik vaak op broadcasts van amateurpartijen.

De uitzondering bevestigt de regel want laatst kwam ik voor het eerst een echte fan van liveborden tegen. Hij stuurde in de groeps-chat van de Stukkenjagers een veelzeggende foto met onderschrift. Het heeft mij misschien extra gemotiveerd. Ik versloeg sinds 2014 weer eens een grootmeester.

Een ander voordeel die ik recent ontdekte van liveborden, zijn de kloktijden per zet die bewaard worden. Het is te zeggen meestal, want soms loopt er iets fout zoals vorig jaar op het EK-teams te Rhodos. Toen we al enkele zetten hadden gespeeld, kwam een lokale technieker de klok van een ploeggenoot vervangen. De klokstanden kwamen niet door bij de broadcast. Beide teams waren stomverbaasd.

Sommige trainers vragen aan hun pupillen om klokstanden op te schrijven tijdens het spelen van een partij. Dat is toegelaten in de fide-reglementen om onregelmatigheden van een klok te kunnen aankaarten. Echter het is vooral handig voor de coach om zo het denkpatroon van een pupil beter te begrijpen. Zelf doe ik het nooit. Uit ervaring weet ik dat ik hiermee tot de overgrote meerderheid behoor.

Manueel de klokstanden noteren kost tijd en energie maar dat is dus niet het geval bij liveborden. Na afloop van een partij in de Nederlandse meesterklasse wou ik wel eens weten hoeveel minuten precies mijn tegenstander over zijn 13de zet had gedacht in onderstaande stelling. Het livebord was onverbiddelijk met 49 minuten.

Na 49 minuten nadenken speelde zwart de zwakke zet Dc7

Toen ik er over vertelde op mijn werk, vroeg mij een collega wat ik in die 49 minuten gedaan heb. Ik antwoordde "een dutje". Echt ik heb mijn ogen dichtgedaan en enkele meters verderop zitten soezen tot ik aan zet was. Ik was moe en het dutje deed mij deugd. Ik was alleen bang dat ik te diep zou inslapen en ik zelf veel tijd op de klok zou verliezen.

Later stelde ik mij de vraag of zulke extreem lange bedenktijden vaak voorkomen. Wat is normaal voor een klassieke partij (minimum 90m + 30s elk) als langste bedenktijd over een zet? Over welke zet wordt het langst nagedacht? Zijn dit kritieke zetten die de partij beslissen? Wat is het rendement van lang nadenken? Antwoorden op deze vragen heb ik nog nooit gezien. Dankzij liveborden in combinatie met computeranalyses kan ik die nu wel geven. Ik vond online 41 partijen van mezelf terug die live met klokstanden werden gebroadcast. Dat is niet heel veel maar voldoende om al enkele opmerkelijke conclusies te kunnen trekken.

82 datapunten uit 41 livepartijen van Brabo met klokstanden

Gemiddeld dachten mijn tegenstanders 17 minuten na in hun langste zettijd. Ik kwam zelf op 16 minuten. Voor mijn tegenstanders was dit gemiddeld op zet 17. Bij mij lag dit op zet 15. Een iemand slaagde erin om na zet 40 zijn langste zettijd te produceren. Over die vreemde eend schreef ik al enkele stoten zie killerinstinct deel 2 en jong en oud deel 3. Zelf kan ik opscheppen over de kortste langste zettijd: 1 minuut. Die partij was allemaal openingskennis zie Angst deel 2.

Pionverlies na uitvoeren zet met langste zettijd in een partij
Er is geen duidelijk verschil volgens elo (+1950)

Het resultaat van die extreem lange zettijden zien we in bovenstaand diagram. Mijn tegenstanders kozen in 12 van de 41 partijen de sterkste zet volgens de computer. Voor mij was het 13 van de 41 partijen. Mijn tegenstanders leden gemiddeld 0,3 pionverlies na het uitvoeren van hun zet met langste zettijd. Voor mij was het 0,2 pionverlies.

Je zou hieruit kunnen afleiden dat lang nadenken loont in kritieke stellingen maar dat is niet correct. In 75 van de 82 stellingen met extreem lange zettijden, beschikte de speler over meerdere ongeveer evenwaardige opties. In slechts 1 stelling van de 82 was er meer dan 1 pion verschil tussen de top-alternatieven. Dat kan enkel betekenen dat spelers helemaal niet het meest tijd spenderen aan kritieke zetten. Dit staat haaks op wat sommige coaches aan hun leerlingen vertellen.

Mijn conclusie is dan ook dat (sterke) spelers vooral tijd spenderen aan het maken van een plan. Ik noch mijn tegenstanders van de liveborden spenderen meer dan 10 minuten aan het uitrekenen van een tactische combinatie tijdens een partij. Dat is een interessant gegeven om mee rekening te houden als je traint met puzzels.

Dit artikel is uiteraard slechts een voorproefje van wat onderzoek over bedenktijden in klassieke partijen kan opleveren. Op Lichess staan vandaag de meeste livepartijen. Het zou leuk zijn om een gedetailleerd rapport over die partijen te kunnen genereren zoals vandaag al bestaat voor online gespeelde partijen. Tenslotte wil ik ook nog opmerken dat de spelers van de liveborden meestal behoren tot de 1% sterkste clubschakers. Spelers van de lagere eloregionen moeten voorzichtig zijn met de conclusies uit dit artikel.

Brabo