De partijvoorbereiding deel 3

Op deze blog heb ik al heel veel geschreven over partijvoorbereidingen. Volgens sommigen schrijf ik hierover veel te veel. Echter ik vermoed dat er minstens evenveel zijn die dit net wel heel interessant vinden. In elk geval dit artikel is voor de schakers die helemaal niets moeten hebben van partijvoorbereidingen. 2 van mijn recente verliespartijen leed ik tegen (heel) sterke spelers waarvan ik zeker ben dat ze helemaal niets hadden voorbereid.

Het systeem dat ik kies tegen de Najdorf, speel ik al 20 jaar. Sterke grootmeesters zoals Svidler, Efimenko en Short hebben het meermaals gespeeld in klassieke partijen. Het beroemde handenschuddenconflict in 2008 was trouwens met die opening zie Chessbase-verslag. Echter heel populair is het systeem nooit geworden. Met ondertussen 16 (klassieke) partijen in de Big Database ben ik veruit de grootste propagandist.

Partijen van Brabo in de publieke databases
tegen de Najdorf en op zet 10.Pd5

Na de 2de ronde van de Meesterklasse (hoogste klasse in de Nederlandse interclub) schreef mijn tegenstander in het verslag van Groningen dat hij uit boek was na mijn zet 10. Ik denk niet dat hij zwansde want zijn volgende zetten waren heel origineel en volgens de computer niet helemaal koosjer. Het maakte weinig uit voor het resultaat want de jonge Nederlandse IM Eelke De Boer klopte de kleine Belg hardhandig van het bord.

Slechts 1 ronde later was het weer van dat. Ook hier weer een +2400 speler die geen seconde tijd in de partijvoorbereiding had gestoken. De Duitse FM Alexander Suvorov stond al snel ruim 50 minuten achter op de klok (zie ook vorig artikel). Ook in deze partij was de computer allerminst fan van zwarts openingszetten. Opnieuw maakte het weinig uit. 1 verkeerde inschatting en ik lag tegen het canvas. Ik had nog zelfs de moed om achteraf proficiat te zeggen.

Ik word over een maand 50 jaar en mijn elo heeft ook duidelijk hoger gestaan. Misschien zagen die + 2400 spelers mij als iemand waarvan ze sowieso gemakkelijk zonder partijvoorbereiding kunnen winnen. Ik vind het toch vreemd. Ik heb altijd gedacht dat +2400 spelers superambitieus zijn. Helemaal niets voorbereiden lijkt mij compleet het tegenovergestelde.

Anderzijds heeft het zeker ook te maken met de competitie zelf. In de Meesterklasse bestaat geen verplichte bordvolgorde. Zelfs een kleine ploeg als de Stukkenjagers roteert naar hartenlust tussen 13 spelers. De meeste deelnemers hebben noch de tijd, noch zin om een doorgedreven partijvoorbereiding op iedereen te maken. Mijn meest recente tegenstander (de Nederlandse grootmeester Arthur Pijpers) vertelde mij dat hij zich 10 minuten per speler voorbereidde. Dat is net voldoende om een vaag idee te hebben van wat er op het bord kan komen maar is absoluut te weinig om een verrassing voor te bereiden.

De Belgische interclub heeft dit jaar ook gekozen om af te stappen van een vaste bordvolgorde. Het is geen compleet vrije bordvolgorde maar leunt er heel dicht tegen. Ik vermoed dat sommige spelers ook gestopt zijn met partijvoorbereidingen. Ik vond het persoonlijk wel grappig en typerend dat meer dan de helft van Rokade Westerlo zich op mij had voorbereid. Als Vlaamse blogger ben ik uiteraard loslopend wild in Vlaanderen waarop men graag eens schiet. De grootste fan vroeg zelfs achteraf om zijn voorbereidingsnota's met de mijne te mogen vergelijken. Het kan dus ook anders dan geheim. 

Brabo

Tijd deel 3

Mijn oorspronkelijk enthousiasme voor liveborden is al lang verdwenen. Het is te zeggen als het partijen van mezelf zijn die gebroadcast worden. Partijen van anderen daarentegen, hoe meer hoe liever ik het heb. Niet dat ik kijk naar al die broadcasts maar het zijn weer extra partijen die ik kan gebruiken in mijn partijvoorbereidingen. Dat weten grote database-verkopers als (Chessbase, Yottabase) ook. Zij hebben personeel die dagelijks het internet afschuimen om partijen van liveborden te downloaden.

Ik ga zoveel ik kan supporteren voor mijn zoon als hij voetbalt. Het gebeurt dat ik daar sta met nog 2 andere supporters. De grootste voetbalclubs verkopen tienduizenden abonnementen. Voor amateurvoetbal bestaat nauwelijks interesse. Hetzelfde geldt in het schaken. Anderhalf man en een paardenkop zie ik vaak op broadcasts van amateurpartijen.

De uitzondering bevestigt de regel want laatst kwam ik voor het eerst een echte fan van liveborden tegen. Hij stuurde in de groeps-chat van de Stukkenjagers een veelzeggende foto met onderschrift. Het heeft mij misschien extra gemotiveerd. Ik versloeg sinds 2014 weer eens een grootmeester.

Een ander voordeel die ik recent ontdekte van liveborden, zijn de kloktijden per zet die bewaard worden. Het is te zeggen meestal, want soms loopt er iets fout zoals vorig jaar op het EK-teams te Rhodos. Toen we al enkele zetten hadden gespeeld, kwam een lokale technieker de klok van een ploeggenoot vervangen. De klokstanden kwamen niet door bij de broadcast. Beide teams waren stomverbaasd.

Sommige trainers vragen aan hun pupillen om klokstanden op te schrijven tijdens het spelen van een partij. Dat is toegelaten in de fide-reglementen om onregelmatigheden van een klok te kunnen aankaarten. Echter het is vooral handig voor de coach om zo het denkpatroon van een pupil beter te begrijpen. Zelf doe ik het nooit. Uit ervaring weet ik dat ik hiermee tot de overgrote meerderheid behoor.

Manueel de klokstanden noteren kost tijd en energie maar dat is dus niet het geval bij liveborden. Na afloop van een partij in de Nederlandse meesterklasse wou ik wel eens weten hoeveel minuten precies mijn tegenstander over zijn 13de zet had gedacht in onderstaande stelling. Het livebord was onverbiddelijk met 49 minuten.

Na 49 minuten nadenken speelde zwart de zwakke zet Dc7

Toen ik er over vertelde op mijn werk, vroeg mij een collega wat ik in die 49 minuten gedaan heb. Ik antwoordde "een dutje". Echt ik heb mijn ogen dichtgedaan en enkele meters verderop zitten soezen tot ik aan zet was. Ik was moe en het dutje deed mij deugd. Ik was alleen bang dat ik te diep zou inslapen en ik zelf veel tijd op de klok zou verliezen.

Later stelde ik mij de vraag of zulke extreem lange bedenktijden vaak voorkomen. Wat is normaal voor een klassieke partij (minimum 90m + 30s elk) als langste bedenktijd over een zet? Over welke zet wordt het langst nagedacht? Zijn dit kritieke zetten die de partij beslissen? Wat is het rendement van lang nadenken? Antwoorden op deze vragen heb ik nog nooit gezien. Dankzij liveborden in combinatie met computeranalyses kan ik die nu wel geven. Ik vond online 41 partijen van mezelf terug die live met klokstanden werden gebroadcast. Dat is niet heel veel maar voldoende om al enkele opmerkelijke conclusies te kunnen trekken.

82 datapunten uit 41 livepartijen van Brabo met klokstanden

Gemiddeld dachten mijn tegenstanders 17 minuten na in hun langste zettijd. Ik kwam zelf op 16 minuten. Voor mijn tegenstanders was dit gemiddeld op zet 17. Bij mij lag dit op zet 15. Een iemand slaagde erin om na zet 40 zijn langste zettijd te produceren. Over die vreemde eend schreef ik al enkele stoten zie killerinstinct deel 2 en jong en oud deel 3. Zelf kan ik opscheppen over de kortste langste zettijd: 1 minuut. Die partij was allemaal openingskennis zie Angst deel 2.

Pionverlies na uitvoeren zet met langste zettijd in een partij
Er is geen duidelijk verschil volgens elo (+1950)

Het resultaat van die extreem lange zettijden zien we in bovenstaand diagram. Mijn tegenstanders kozen in 12 van de 41 partijen de sterkste zet volgens de computer. Voor mij was het 13 van de 41 partijen. Mijn tegenstanders leden gemiddeld 0,3 pionverlies na het uitvoeren van hun zet met langste zettijd. Voor mij was het 0,2 pionverlies.

Je zou hieruit kunnen afleiden dat lang nadenken loont in kritieke stellingen maar dat is niet correct. In 75 van de 82 stellingen met extreem lange zettijden, beschikte de speler over meerdere ongeveer evenwaardige opties. In slechts 1 stelling van de 82 was er meer dan 1 pion verschil tussen de top-alternatieven. Dat kan enkel betekenen dat spelers helemaal niet het meest tijd spenderen aan kritieke zetten. Dit staat haaks op wat sommige coaches aan hun leerlingen vertellen.

Mijn conclusie is dan ook dat (sterke) spelers vooral tijd spenderen aan het maken van een plan. Ik noch mijn tegenstanders van de liveborden spenderen meer dan 10 minuten aan het uitrekenen van een tactische combinatie tijdens een partij. Dat is een interessant gegeven om mee rekening te houden als je traint met puzzels.

Dit artikel is uiteraard slechts een voorproefje van wat onderzoek over bedenktijden in klassieke partijen kan opleveren. Op Lichess staan vandaag de meeste livepartijen. Het zou leuk zijn om een gedetailleerd rapport over die partijen te kunnen genereren zoals vandaag al bestaat voor online gespeelde partijen. Tenslotte wil ik ook nog opmerken dat de spelers van de liveborden meestal behoren tot de 1% sterkste clubschakers. Spelers van de lagere eloregionen moeten voorzichtig zijn met de conclusies uit dit artikel.

Brabo

Verrassingen deel 4

Mijn voorspelbaar repertoire heeft mij al meermaals in problemen gebracht maar niets komt in de buurt van wat ik recent meemaakte op het EK-teams te Rhodos. In de 6de ronde werd ik koud gepakt door de voorbereiding van mijn tegenstander. Op zet 12 moest ik een onmogelijke zet vinden om een verloren stelling te vermijden. Na 8 minuten nadenken lukte het mij niet en vervolgens verloor ik kansloos.

Wits laatste zet was 12.Tg6
Zwarts beste zet is 12...Lc8 en werd eens gespeeld in ICCF.
12...Ld7 is ook nog speelbaar maar is complexer
Alle andere zetten verliezen

Ongeveer 2 uren voorbereiden met een computer en de voorkennis van de eerste 5 zetten uit een partij die ik speelde in 2020. Meer had mijn tegenstander niet nodig om een "gemakkelijk" winstpunt te kunnen binnenhalen in een opening die hij nooit eerder had bekeken. Een dozijn dagen van computeranalyses, 4 klassieke partijen, 66 online partijen met de opening verspreid over 12 jaar konden mij niet redden.

Zelfs spelers die zelden of nooit voorbereiden, hoorde ik vertellen dat ze tijdens het EK uren hadden geplugd (met de computer voorbereiden op een tegenstander). Al snel merkte ik ook op dat veel spelers meer dan ooit kozen om de voorbereidingen van de tegenstander te vermijden. Bij 6 van mijn 7 tegenstanders vond ik na slechts 3 zetten geen partijen meer in de Chessbase database. Nummer 7 speelde een Najdorf waarin ik ook verrast werd. 

Resultaat verrassingen 7-0 voor mijn tegenstanders

In het blogartikel: broedermoord schrijft de Belgische IM Thibaut Vandenbussche dat er een steeds groter wordende groep van schakers bestaat die geen enkele partij in de databases heeft staan. Het is duidelijk dat niet iedereen zin heeft om elke partij weer iets nieuw te spelen. Echter Belgische tornooiorganisatoren blijven dit negeren in tegenstelling tot de meeste van hun buitenlandse collega's. Ik heb al meermaals het amateurisme in Belgie op deze blog vermeld en dat is ook weer zo een uitwas hiervan.

Bovendien is het ook zo dat GDPR niet geïmplementeerd wordt voor partijen. Eenmaal een partij in een publieke database krijg je ze er met geen stokken meer uit. Iedereen kan ze decennia later nog tegen je gebruiken. Zelfs op mijn eerste +50 seniortornooi (vorige maand) had ik er last van. De 63 jarige griek Spyridon Ilandzis vertelde mij doodleuk tijdens de prijsuitreiking dat hij een van mijn unrated partijen gespeeld in Open Gent had gebruikt in de partijvoorbereiding op mij.

Het zal in de toekomst enkel erger worden. Straks hoef je helemaal geen +2300 speler te zijn zoals de Hongaar Levente Papp van mijn 6de ronde in EK om winnend voordeel met een partijvoorbereiding tegen mij te behalen . Chessbase hinkt in deze wapenwedloop mijlen achterop. Tal van interessante projecten zie ik rondom mij opstarten. Zo leerde ik vorige week nog over chessboardmagic. Daar kan je je eigen repertoire vergelijken met het repertoire van een potentiële tegenstander.

Repertoire wit = mvhk
Repertoire zwart = RobertoAndreev

Links zie je de zetten die de witspeler al getest heeft met de score. Rechts zie je de zetten die de zwarspeler al heeft tegengekregen met de score. Ik sta in contact met de programmeur en hij hoopt over een maand dat het programma ook zal kunnen worden gebruikt voor bordschaak. We denken aan het uploaden van 2 pgns. 1 pgn met partijen van je tegenstander en 1 pgn met je eigen repertoirekeuzes/ partijen. Ik schat dat ik met zulke upgrade wellicht een 100 uren per jaar kan uitsparen.

Ik heb zo een project nog nooit gezien maar misschien kennen lezers andere voorbeelden. Echter het kan nog straffer worden. Chessboardmagic kijkt enkel naar stellingen uit gespeelde partijen maar het wordt pas echt interessant als we kunnen voorspellingen maken voor nooit eerder gespeelde stellingen. Een aantal programma's kunnen dit al. Ik denk aan Nibbler. De Britse grootmeester Matthew Sadler legt in een blogartikel uit hoe je per zet kunt zien wat je winstkansen zijn tegen een speler van niveau x. Gebruiksvriendelijk is het helemaal niet. Veel eenvoudiger is het nieuwere ChessPath Explorer. Een mooi voorbeeldje van de kracht van het programma zien we hieronder. Ik gebruik opnieuw een stelling uit mijn ronde 6 van EK maar dan 1 zet eerder.

Wit heeft meerdere zetten die een evaluatie tonen rond de 0.00
12.Tg6 wordt als duidelijke favoriet gegeven om op winst te spelen

Straks kan je misschien iemands partijen opladen in een programma en vragen om de 5 beste zettenreeksen voor te stellen om op winst te spelen. Daarbij kan je ook nog kiezen of je iets binnen of buiten je eigen repertoire wilt spelen. Zulk programma lijkt mij perfect haalbaar als ik zie wat er vandaag al mogelijk is.

Glen maar ook vele andere titelhouders begrijpen dan ook niet waarom ik koppig blijf vasthouden aan een zeer nauw en vast repertoire. Thibaut schrijft in zijn artikel Materialisme over Sunk cost fallacy en dat is hier zeker van toepassing. Ik heb te veel tijd en energie (+30 jaar) geïnvesteerd in de wetenschappelijke aanpak. Ik zie mij perfect in staat om te variëren zoals bijna iedere titelhouder doet vandaag. Wil/ kan ik leven met de gedachte van 30 jaar verspild te hebben?

Tenslotte is het niet uitsluitend zwart-wit. Waar voorbereiden weinig of niet mogelijk is, is het een groot voordeel om een eng en vast repertoire te hebben. Ik behaal online ratings die titelhouders met een hogere elo niet kunnen behalen. Ik heb er nog niet kunnen van profiteren maar de extra flexibiliteit in de Belgische interclub is uiteraard ook in mijn voordeel. Als ik maximaal mijn elo wil beschermen dan moet ik dus mijn tornooien zorgvuldig kiezen. Persoonlijk vind ik het niet zo erg om heel af en toe eens door een partijvoorbereiding te verliezen.

Brabo

Perikelen

Het was een vreemd zicht om meer dan duizend schakers rondjes te zien lopen bij de start van Tata Steel. De start van de eerste ronde werd anderhalf uur vertraagd door protesten van milieuactivisten. In verslagen van de eerste ronde door chess.com en Chessbase werd daarom geopperd dat dit oponthoud de reden was van meerdere zeer grote blunders in de eerste ronde.

Zal iemand echt vaker blunderen van anderhalf uur onverwacht te moeten wachten? Dat lijkt mij eerder pure speculatie om meer lezers te kunnen aantrekken. In dit artikel zal ik dan ook eens nadenken over wanneer perikelen af het schaakbord echt een impact kunnen hebben op iemands schaakresultaten. Ik meen dat er soms wel van een oorzakelijk (causaal) verband kan worden gesproken.

In de 27ste aflevering van de schaakpod worden de mindere resultaten van Kennemer Combinatie in de Nederlandse Meesterklasse gelinkt aan recente relatiebreuken van meerdere spelers. Zelfs zonder namen te vermelden, vind ik zoiets een gewaagde uitspraak. Anderzijds dit is geen precedent. In the Guardian stond enkele jaren geleden een artikel waarin Kasparovs verlies van de wereldtitel in 2000 rechtstreeks gelinkt werd aan zijn vechtscheiding met zijn eerste echtgenote. In de vechtscheiding kroop heel veel tijd en energie waardoor de voorbereidingen op zijn match met Kramnik niet volgens plan verliepen.

Sommige spelers vroegen zich dan ook af of mijn recent debacle in het Europees teamkampioenschap te Rhodos iets te maken had met de echtscheiding. In 2024 verloor ik 43 elo in 1 tornooi (zie mijn slechtste tornooi) maar dat was toen over 9 partijen. 41 elo verlies in slechts 7 partijen, was niet alleen een triestig record maar bracht ook mijn rating op het laagste niveau ooit. 

Tijdens het tornooi was ik mails en telefoons aan het beantwoorden over mijn breuk met Deurne dus dat was niet ideaal. Desalniettemin twijfel ik toch sterk of er een echte link was tussen mijn resultaten en die perikelen. Van blunderen of weinig voorbereiden was geen sprake in het tornooi. De grootste fout maakte ik in onderstaande partij toen ik al onder grote druk stond.

Trouwens een jaar geleden in de vorige editie van het Europees teamkampioenschap had het al veel erger kunnen zijn dan een blauw oog (4 elo verlies). Een van mijn tegenstanders liep toen bij groot toeval in 1 van mijn huisanalyses zie Chessable deel 2. Zoiets kom ik misschien 1 keer per jaar tegen. 20 elo kreeg ik cadeau in de 6de ronde. Mijn tegenstander liet onverklaarbaar een stuk hangen.

Echter als perikelen niet aan de basis liggen van het slechte resultaat dan wat wel? Het is mij steeds duidelijker dat mijn wetenschappelijke aanpak in dit soort tornooien een ticketje is naar gegarandeerd eloverlies. Het hielp ook niet dat 5 van mijn 7 tegenstanders geboren waren na 2000 (2 jongens waren slechts 14 jaar). Ze zijn heel ambitieus en vaak ook nog ondergekwoteerd. In tegenstelling tot wat ik schreef in een artikel op de KBSB-website, moet je geen EK-teams meer spelen om jeugd te vermijden.

Voor zover ik weet, bestaat er geen onderzoek naar hoe resultaten kunnen worden beïnvloed door perikelen naast het schaakbord. Tijdens een partij ben ik helemaal gefocust op de stelling die ik voor mij zie. Echter dat is niet bij iedereen zo. Sommigen horen muziek tijdens een partij of laten hun gedachten afdwalen naar niet-schaken. Beroemd is het absurde verhaal van Mikhail Tal die eens twintig minuten verspilde van zijn klok aan hoe hij een nijlpaard uit een moeras kan trekken. Wel overkomt het mij af en toe dat een partijvoorbereiding niet verloopt zoals ik het wil door externe factoren. Als je vrouw en kinderen hebt dan is de enige zekerheid dat er geen zekerheden zijn.

Brabo